Notarissen houden open dag tegen drempelvrees bij publiek

DEN HAAG, 27 okt. Vandaag houden zevenhonderd notariskantoren met tweeduizend notariele juristen tot drie uur open huis om het publiek te laten zien dat voor drempelvrees geen reden is. In veel wachtkamers wordt een videofilm gedraaid waarin Paul van Vliet een geheel eigen visie geeft op de gang naar de notaris.

Homo's trouwen bij de notaris. In het gemeentehuis en in de meeste kerken zijn ze niet welkom, maar notarissen die de praktische zaken regelen voor mensen die gaan samenwonen, willen daar best een feestelijk tintje aan geven.

Als vroeger incidenteel een trouwauto voorreed bij een notariskantoor, ging het om een bruid die aan de hand van haar vermogende vader werd meegevoerd om op het laatste moment te voorkomen dat een lapzwans van een schoonzoon de erfenis er later doorheen zou jagen.

'Ik heb dat nog wel meegemaakt', zegt mr. A. J. M. van Velzen, notaris in Den Haag. Maar hij kijkt nu ook niet op van twee homoseksuele partners die in een trouwstoet arriveren om van de ondertekening van het samenlevingscontract iets bijzonders te maken, compleet met bloemen, fotografen en getuigen. Een stijlvol en stemmig interieur, zoals veel notariskantoren hebben, kan daarbij een rol spelen die voor het koele 'design' van de nieuwe zakelijkheid niet is weggelegd.

Van oudsher was de notaris een notabele die met ontzag werd bekeken. Voor een goed contact met de klanten is het echter noodzakelijk dat dergelijke 'autoriteitsbelemmeringen' zoals Van Velzen het noemt, uit de weg zijn geruimd. 'Mensen moeten hun problemen goed kunnen uitleggen en open informatie geven, wil je navenant juridisch kunnen adviseren. Daarvoor is vertrouwen nodig.'

De geheimhoudingsplicht draagt daaraan bij. Van Velzen: 'Dat is de hoeksteen van ons werk. Als we die niet hadden, konden we ons vak niet uitoefenen.' De striktheid daarvan wordt geillustreerd door een anekdote die mr. J. J. Gambon, voorzitter van de Koninlijke Notariele Broederschap, onlangs vertelde: 'Mijn voorganger ging tussen de middag een boterhammetje eten bij zijn vrouw en zei: Ik moet je de groeten doen, maar ik mag niet zeggen van wie.'

Met de open dag willen de notarissen vooral de aandacht vestigen op het belang van samenlevingscontracten, huwelijksvoorwaarden en testamenten. Uit recent onderzoek kwam naar voren dat van de samenwonenden slechts 27 procent een samenlevingscontract heeft en dat van de gehuwden niet meer dan vijftien procent huwelijksvoorwaarden heeft opgesteld.

Wie bij vriend of vriendin intrekt, kan onaangenaam verrast worden bij het overlijden van de partner. De overlevende komt op straat te staan en mag blij zijn als de eigen persoonlijke bezittingen uit de soms grijpgrage handen van de wettelijke erfgenamen kunnen worden gered. Wie ook zijn persoonlijke bezittingen wil nalaten aan de partner, ontkomt niet aan een testament. Een waterdichte mogelijkheid om de eigen ouders te onterven is er niet, maar als het aardige mensen zijn, zullen zij een testament waarin hun kind zijn partner wil bevoordelen, respecteren. De ouders moeten dat wel schriftelijk verklaren om te voorkomen dat na hun dood de rest van de familie alsnog zijn deel wil hebben.

Meningsverschillen betreffen niet alleen erfenissen. Het samenleven zelf biedt voldoende conflictstof. Wie betaalt wat in het huishouden, worden beider inkomsten broederlijk gedeeld, wat gebeurt er als een van de twee zonder inkomsten raakt? Bij beeindiging van de relatie zijn er vragen als: wie blijft in het huis wonen, wat waren ook alweer persoonlijke bezittingen en hoe verdelen we de gezamenlijke zaken, is er behoefte aan alimentatie en willen we die wel betalen of ontvangen?

Notaris Van Velzen: 'Je kunt alles vastleggen, bijvoorbeeld dat je elkaar hulp en bijstand zult verlenen, eeuwige trouw belooft of verplicht zult samenwonen. De grenzen worden bepaald door de goede zeden en het dwingend recht. Het aardige van het samenlevingscontract is dat het helemaal kan worden toegesneden op de individuele situatie.'

Wat meer informatie over huwelijksvoorwaarden kan volgens notarissen ook geen kwaad. Ten onrechte wordt alleen aan 'koude uitsluiting' gedacht: een bemiddeld persoon of iemand die dat denkt te worden, regelt het zo dat de armlastige huwelijkspartner arm blijft.

Van Velzen: 'Je kunt de voordelen van huwelijksvoorwaarden combineren met die van gemeenschap van goederen, bijvoorbeeld door af te spreken dat je bij echtscheiding afrekent als ware er gemeenschap van goederen. Financieel kun je helemaal gelijk op gaan, maar je daarnaast beschermen tegen narigheden als er iets fout loopt.'

De vraag naar testamenten neemt toe als de vakanties aanbreken, als mensen ruzies over erfenissen meemaken en recent bijvoorbeeld voor het vertrek van Nederlanders naar de Golf. Om veel geld hoeft het niet te gaan, zegt Van Velzen: 'Iedereen die thuis om zich heen kijkt zal zeggen: die paar dingen zou ik toch wel mee willen meenemen als het niet goed gaat.'