Magnaten gaan Italiaanse tv-chaos te lijf

ROME, 27 okt. Vanaf het dakterras zien alle Italiaanse steden er hetzelfde uit. Of het nu de koepel van de Sint-Pieter is of de gothische torens van de Dom van Milaan, steevast wordt het zicht belemmerd door een woud van antennes. Die metalen staketsels illustreren hoe vaak mooi en lelijk hier samengaan, en ook hoe moeilijk Italianen kunnen samenwerken: de meeste flatbewoners hebben hun eigen antenne. En kabel-tv is een toekomstdroom.

Die bossen antennes bovenop de palazzi hebben lang toepasselijke plaatjes gevormd bij verhalen over de chaos in de Italiaanse ether. Wie in Rome met zijn afstandsbediening gaat spelen, vindt tegen de dertig zenders, ook al is hij met zijn zwakke eigen antenne beperkt tot het Italiaanse aanbod. De ether is volledig verstopt. Nationaal gezien is bijna driekwart van de zenders illegaal, omdat ze een frequentie gebruiken die eigenlijk niet voor tv is bedoeld.

Die chaos is langzaam aan het verdwijnen. Steeds meer flatbewoners besluiten, vaak na moeizame discussie, tot een gemeenschappelijke antenne. En de nieuwe mediawet die deze zomer is aangenomen, moet orde brengen in tv-land en heeft de aanzet gegeven tot een aantal belangrijke veranderingen.

Iedereen die wil blijven uitzenden of gaan uitzenden, moest uiterlijk afgelopen woensdag, 23 oktober, daarvoor een aanvraag hebben ingediend. Voor het eerst wordt een zendvergunning verplicht, en nu al is duidelijk dat een aantal curiosa zal verdwijnen. Die ene uitkleedquiz die de strippende huisvrouwen van ruim tien jaar geleden moet vervangen, blijft bestaan, want de reclame tussendoor houdt zo'n beetje de hele zender op de been. Maar de zenders waarop je urenlang kon kijken naar verkopers van perzische tapijten, bontmantels of afslankapparaten zullen bijna allemaal verdwijnen, net als de lokale zenders die vrijwel alleen maar grazende schapen uitzonden omdat er geen geld was voor iets anders.

De voorzitter van de associatie van commerciele zenders in Italie, Filippo Rebechini, verwacht dat bijna de helft van de lokale zenders ermee ophoudt, omdat zij niet het vereiste kapitaal hebben of omdat hun programma-aanbod zo slecht is dat ze nooit in aanmerking zullen komen voor een zendvergunning.

Dat verdwijnen van een aantal kleine zenders is goed nieuws voor de twee groten, de Rai en Berlusconi. Zij hebben ieder drie netten en kunnen deze vrijwel zeker houden in het nieuwe stelsel. Maar zij krijgen er ook een geduchte concurrent bij: Raul Gardini, een van de vier grote ondernemers in Italie.

Gardini heeft twee weken geleden veertig procent van Telemontecarlo (TMC) gekocht. De eigenaars, de Braziliaanse familie Marinho, waren al langer op zoek naar een partner en hadden een paar jaar geleden ook al met Gardini gesproken. Toen ging het niet door, maar nu heeft Gardini voor naar schatting 120 miljoen gulden een belang genomen in TMC. De zender zendt vanuit Monte Carlo, richt zich op Italie en heeft enige faam verworven met zijn sportuitzendingen en met zijn onpartijdige journaal.

TMC is nog maar een kleintje, maar Gardini is niet iemand voor kleintjes. De zender trekt nu net twee, drie procent van de kijkers, maar verwacht wordt dat Gardini een belangrijke financiele injectie zal geven. Het korte-termijn doel is een kijkcijfer van vijf procent. De Rai had vorig seizoen bijna vijftig procent en Berlusconi 39 procent.

Met een verwijzing naar de zes zenders die de Rai en Berlusconi samen hebben zei Emmanuele Milano, een Rai-directeur die door TMC is weggekocht: 'We willen aanvaard worden als de zevende heuvel in het televisielandschap en we hopen dat na enige tijd onze heuvel niet de laagste zal zijn.'

De kersverse directeur zei dat het journaal een belangrijk concurrentiemiddel zou worden. De journaals van de Rai vertonen de politieke kleuren van het net: christen-democratisch voor Rai Uno, socialistisch voor Rai Due, communistisch (of sinds kort democratisch-links) voor Rai Tre. De zenders van Berlusconi hebben nog geen eigen journaal omdat rechtstreekse uitzendingen een monopolie van de Rai zijn (dit verandert zodra de zendvergunningen zijn toegewezen). TMC heeft dit verbod omzeild door van buiten Italie te zenden.

Dat iemand met de financiele kracht en de ambities van Gardini in de commerciele tv gaat, betekent een belangrijke vernieuwing in het mediabestel. Gardini zelf laat hiermee zien dat hij van de media een belangrijke poot onder zijn chemische en agro-industriele imperium wil maken. Hij had al de controle over de Romeinse krant Il Messaggero en het financiele dagblad Italia oggi, en heeft ook belangen in twee uitgeverijen. Gardini heeft nog speelruimte voordat hij stuit op de grenzen die de nieuwe wet stelt aan de mediamacht van een man. Voor Berlusconi geldt het tegendeel, die had zoveel dat hij moest verkopen. De nieuwe wet verplicht hem de Milanese krant Il Giornale van de hand te doen, omdat wie drie landelijke zenders heeft, geen kranten mag hebben.

Bovendien stelt de wet een maximum van drie nationale tv-zenders. Berlusconi had genoeg frequenties voor vier nationale zenders en bezat daarnaast de zender Telecapodistria, die vanuit Joegoslavie overwegend sportprogramma's naar Italie uitzond.

Berlusconi heeft er zich herhaaldelijk over beklaagd dat hij moet inkrimpen, terwijl hij plannen voor betaal-tv had gemaakt. Maar met een ingenieuze ingreep heeft hij van het rommelige geheel dat hij moest afstoten, een aantrekkelijk pakket gemaakt dat hij voor een fors bedrag hoopt te verkopen. Berlusconi heeft weer eens een konijn uit de hoed getoverd, schreven ook vijandig gezinde kranten bewonderend.

Van de frequenties die hij over had, werd een nieuwe zender gemaakt, Teleplus 1. Telecapodistria werd omgevormd in Teleplus 2. En uit twee inderhaast aangekochte regionale zenders in het noorden, die het toch niet zouden redden onder de nieuwe wet, is Teleplus 3 geboren. Dit hele pakket is in de aanbieding gedaan als de betaal-tv die volgens plan in augustus volgend jaar moet beginnen: een net voor films, een net voor sport, en een net voor tekenfilms, varia en mogelijk nieuws.

Het lukte niet om nog voor de 23ste een goede koper te vinden, ook omdat onduidelijk is of de drie zenders wel een vergunning zullen krijgen. Daarom is de Teleplus-groep geparkeerd bij een aantal vrienden die ieder een belang van tien procent hebben genomen maar pas later hoeven te betalen.

Het is nog onzeker of alle Teleplus-zenders een vergunning krijgen. Een van de criteria voor toewijzing van de zendlicenties is het aantal jaren dat de zender al in de lucht is. Berlusconi maakt er zich niet echt druk over: hij heeft uit wat afval een aantrekkelijk produkt weten te maken, en bovendien heeft hij de ruimte voor de concurrentie op de Italiaanse tv-markt kleiner gemaakt.

Minister van post, Oscar Mammi, die de frequenties moet toewijzen, heeft gezegd dat er in het nieuwe bestel waarschijnlijk zeventien zenders zullen zijn: twaalf nationale en per regio een vijftal lokale. Er blijft in ieder geval genoeg te schakelen in Italie, ook zonder kabel.