De revolutionairen in Colombia trekken een driedelig pakaan

ROTTERDAM, 26 okt. Het rommelt in de talrijke Colombiaanse guerrillabewegingen. Nog even, zeggen optimisten, en de revolutionairen met de meeste dienstjaren van heel Latijns-Amerika verwisselen hun olijfgroene uniformen definitief voor driedelige pakken.

De grootste Colombiaanse guerrillabeweging, de Revolutionaire Gewapende Strijdkrachten van Colombia (Farc), en de op een na grootste, het radicalere Nationaal Bevrijdingsleger (ELN), kregen het afgelopen weekeinde bezoek van een zes man sterke regeringsdelegatie. De delegatie keerde optimistisch terug: deze keer waren de guerrillaleiders 'oprecht' in hun wens vredesbesprekingen te beginnen.

Adolfo Puentes, de internationaal vertegenwoordiger van de Farc, stelt dat de vooruitgang te danken is aan de nieuwe Colombiaanse president Cesar Gaviria, die begin oktober een aantal eisen van de guerrillabeweging inwilligde. In tegenstelling tot de vorige president, aldus Puentes, was hij bijvoorbeeld bereid de Farc een stem te geven in het opstellen van een agenda voor vredesonderhandelingen.

De regeringsdelegatie zocht de leiding van de Farc en het ELN op in La Casa Verde, het Farc-hoodkwartier dat op een bergtop bij La Uribe, 200 kilometer ten zuiden van Bogota, veertig jaar guerrillastrijd heeft overleefd. Het regeringsleger durft een aanval niet aan. 'Ze zouden enorme verliezen leiden en er weinig mee winnen', aldus Puentes.

Bovendien wil de regering graag de directe telefoonverbinding tussen La Casa Verde en het presidentieel paleis intact laten, ook al beschuldigde de regering de Farc er steeds van tijdens de al jaren slepende onderhandelingen met dubbele tong te spreken. Had immers guerrillaleider Jacobo Arenas niet verklaard dat hij de onderhandelingen beschouwde als een 'tactische manoeuvre' die de Farc de kans gaf zich militair en politiek te versterken? Maar begin augustus stierf de bejaarde hardliner en de Farc ontving condoleances uit alle hoeken van de wereld, ook van de regering in Bogota.

De drijfveer voor de guerrillabewegingen om naar het burgerleven te willen terugkeren is de instelling van een Grondwetgevende Vergadering, die de vastgeroeste Colombiaanse democratie moet gaan hervormen. In december kiezen de Colombianen de afgevaardigden. De guerrilleros kunnen zich niet veroorloven deze boot te missen. De nationalistische M-19 concludeerde maanden geleden als eerste guerrillabeweging dat de politieke ruimte in Colombia voldoende is verruimd om de gewapende strijd te vervangen door het parlementair debat. M-19 vormde zich kort voor de verkiezingen van mei om tot een politieke partij en behaalde twaalf procent van de stemmen waarna guerrillaleider Antonio Navarro Wolf het zelfs tot minister schopte. In navolging van M-19 gaven het van oorsprong maoistische Volksbevrijdingsleger (EPL) en twee kleinere guerrillabewegingen te kennen dat ze wilden terugkeren naar een burgerleven.

Puentes vindt dat M-19 en het EPL zich door de regering in de luren hebben laten leggen. Zij hebben te gemakkelijk geaccepteerd dat de regering niet serieus werk maakt van haar belofte de omvangrijke schendingen van de mensenrechten te stoppen. 'Zuivering van het leger is voor ons een absolute voorwaarde', zegt hij, en hij wijst op talrijke rapporten van mensenrechtenorganisaties die melden dat doodseskaders jaarlijks een paar duizend politieke moorden plegen.

Volgens de Farc en het ELN is een internationale controlecommissie nodig die ook na de ontmanteling van de guerrillabewegingen in Colombia blijft om erop toe te zien dat linkse politici vrijuit kunnen opereren. Puentes probeert naar eigen zeggen met succes bij politieke partijen en andere organisaties in Europa toezeggingen te krijgen voor deelname aan zo'n controlecommissie.

De vredeswil van de Farc is mede ingegeven door de ineenstorting van het communisme, erkent Puentes. 'Ons doel was een socialisme naar Oosteuropees voorbeeld. Maar de teloorgang van die systeem hebben ons veel duidelijk gemaakt over de tekortkomingen van ons ideaal.'

Opmerkelijk is dat ook het Castro-gezinde ELN over vrede praat. Dat neemt niet weg dat aanslagen door het ELN onverminderd doorgaan. Dinsdag bliezen guerrillastrijders van het ELN opnieuw de oliepijpleiding langs de grens met Venezuela op, waarna de staatsoliemaatschappij Ecopetrol zich gedwongen zag de hele olieproduktie stil te leggen.