De ballenbijters

'En hoe gaat het verder oom Donald?', vragen de neefjes diep onder de indruk als Donald Duck midden in een verhaal, dat bol staat van eigen roem en heldendaden de draad even kwijt is. Die redt zich overal uit. Hij zet zijn eendenborst wat verder op en kwaakt een prachtige draai aan het verhaal.

De effectenwereld, dezer dagen, is bevolkt met neefjes die elkaar diep onder de indruk aanklampen op zoek naar een eendenheld, die kan vertellen hoe het verder zal gaan met de koersen. Er zijn genoeg eenden te vinden, want op de beurs is iedere neef een beetje oom.

Verhalen in overvloed dus. De meeste gaan over enge dingen. Een enkeling fluistert een opbeurend verhaal over een donkere tunnel met licht aan het eind, maar wordt dan ruw onderbroken door een bijdehante neef: 'Licht van een tegenligger, bedoel je zeker!' Een van die mooie verhalen gaat over de hausse, naar boven, gerichte gevolgen bij het keren van het tij.

Wanneer beleggers en handelaren niet meer in de beurs geloven (baisse, naar beneden gericht, zijn), kunnen zij drie dingen doen om daar hun positie op aan te passen. Aandeelhouders verkopen hun stukken, in de hoop deze op een later tijdstip op een lagere koers terug te kopen. Wie geen aandelen heeft, maar toch wil profiteren, verkoopt aandelen die hij niet heeft (hij gaat short) en probeert later (als hij de stukken moet leveren aan de koper) deze op de beurs te kopen tegen een lagere koers. En als derde punt: beleggers die geen aandelen hebben en niet 'short' mogen (voor hun bemiddelaar) of durven (omdat het gevaarlijk is voor wie die strategie niet goed doorheeft) gaan, kiezen voor een goedkope strategie en kopen put-opties op een of meerdere aandelen of de aandelen-index van de Optiebeurs, die het Amsterdamse koerspeil weerspiegelt.

De drie genoemde transacties leiden na verloop van tijd tot het kopen van aandelen. In het eerste geval is de koper vrij om zelf het moment te kiezen. In het tweede geval (de short positie) moet de verkoper aandelen kopen om aan zijn leveringsplicht te voldoen. Op veel beurzen staat er voor de levering en betaling een vaste datum. Overschrijding van dat tijdstip wordt beboet. Door zo'n fixed settlement kunnen de betrokken partijen hun financiele zaken goed plannen. Op de Effectenbeurs is er wel al enige tijd een fixed settllement (zeven dagen na de transactiedatum), maar worden overtreders alleen op papier beboet. Dat verlicht de koopdruk voor wie short zit.

Ook de derde transactie, de koop van put-opties, leidt tot het short gaan van aandelen. Dat gaat zo. De koper van een put-optie op de aandelen-index profiteert als de index in waarde daalt. Zijn tegenpartij (vaak een market maker), de schrijver van de put, dekt zich in tegen lagere koersen door de index short te gaan. Met andere woorden: hij gaat in theorie tegenover een indexoptie, van 100 maal de index, ruim 4500 aandelen short en compenseert zo een verlies op de put door een winst op de lagere aandelen. Dat short gaan drukt de koersen. Je kan het ook zo zeggen: de koper van een put, die dekking tegen lagere koersen zoekt, werkt mee aan lagere koersen omdat zijn tegenpartij aandelen verkoopt.

In de Irak-maanden zijn er veel short-posities opgezet. Zo staan er bijna 90 duizend index-puts open. In theorie moeten er dus 405 miljoen aandelen (90.000 maal 4500) teruggekocht worden om aan de leveringsplicht te kunnen voldoen. Ook staan er een paar honderdduizend aandelen-puts open. In werkelijkheid gaat het om veel minder aandelen (de beurs weet hoeveel), omdat een handelaar de risico's naar boven en beneden nauwkeurig tegen elkaar afzet en op die manier veel minder aandelen (short en long) nodig heeft.

Het mooie verhaal gaat er van uit dat baissiers als een haas moeten gaan kopen om hun verlies te beperken als er een herstel inzet. De haussiers weten dat en zullen de koersen extra op proberen te drijven. In macho beurstaal: de haussiers bijten de ballen van de baissiers af. Je zou verwachten dat alle short posities steeds na zeven dagen worden gladgestreken door het kopen van aandelen. Dat is niet zo. Een populair alternatief is het huren (lenen) van stukken bij grootbeleggers die iets willen bijverdienen. Maar er is een grens aan de leencapaciteit. Als die bereikt is, sommigen geloven dat nu al, moet er iets gebeuren en gaan de koersen omhoog.