Potloodventer

Er zijn woorden die weliswaar de schijn hebben een letterlijke betekenis te bezitten, maar die toch altijd figuurlijk gebruikt worden. Het ogenblik, het hoofdstuk, het katergevoel, ze zijn nooit een blik, stuk of gevoel van oog, hoofd of kater. Daartoe hoorde tot vorige week ook het woord potloodventer, dat in alle Nederlandse woordenboeken verklaard wordt als: exhibitionist.

Dat woord is schitterend gevonden. Venter bevat vent, een venter biedt zijn waar ongevraagd aan, het potlood is, gezien de manlijke anatomie, enkelvoudig, waardoor deze venter zich onderscheidt van bloemenventer en krantenventer.

Heeft er ooit een echte letterlijke potloodventer rondgelopen? Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal liep in 1911 een blinde potloden te verkopen, maar het woord potloodventer kent dit woord noch letterlijk noch figuurlijk.

In een week kom ik tweemaal de letterlijke betekenis tegen. Laura Starink bericht dat een goedlopende Russische potlodenfabriek zijn potloden door venters laat verkopen, en Rinus Ferdinandusse heeft het met betrekking tot de verkiezingsopkomst over rode-potloodventers.

De exhibitionist is ingehaald door porno, incest en verkrachting. Zijn spotnaam is beschikbaar voor normaal gebruik.

Ik wacht op de eerste echte potloodventer, die ik zal verwelkomen met: 'Treed binnen, potloodventer, verkoop mij uw potlood. U bent het eerste voorbeeld van iemand die een onletterlijk woord letterlijk maakt'. Nu de schuinsmarcheerder, overspeler en grapjurk nog.