Gorbatjsov ontmoet liever zakenlui dan communisten

MADRID, 26 okt. Om een uur vanmiddag is Sovjet-president Michail Gorbatsjov in Madrid bij guur weer en een bedekte lucht voor een driedaags bezoek aan Spanje geland op de luchthaven Barajas bij Madrid. De twee toestellen waarin het gezelschap arriveerde, werden opgewacht door minister-president Felipe Gonzalez en minister van buitenlandse zaken Francisco Fernandez-Ordonez.

Heeft de Sovjet-leider niets beters te doen dan een bezoek te brengen aan Zuid-Europa bij het begin van een barre winter in eigen land? Kennelijk niet. Maar de visite van Gorbatsjov is dan ook niet in de eerste plaats bedoeld als antwoord op het bezoek dat koning Juan Carlos al in 1984 aan Moskou bracht. De tientallen Sovjet-diplomaten die, compleet met hun gepantserde Zil-automobielen, al enige dagen in Madrid zijn om de besprekingen voor te bereiden, hebben hun gastheren duidelijk gemaakt dat Gorbatsjov vooral economische resultaten hoopt te boeken tijdens zijn verblijf in Spanje. En dat liefst op korte termijn. De eerste Sovjet-leider die sinds 1917 het Iberisch schiereiland bezoekt, hecht zeer tot ongenoegen van de oppositie meer belang aan het voorziene onderhoud met een delegatie van honderd Spaanse ondernemers dan aan gesprekken met Spaanse communisten.

Topstuk in de reeks overeenkomsten die zoals gebruikelijk bij dit soort staatsbezoeken dient te worden getekend, is een verdrag dat voorziet in financiele hulp voor de in moeilijkheden verkerende Sovjet-economie. Gisteravond waren onderhandelaars uit beide landen het echter nog niet eens over de hoogte van het te verlenen krediet. Spanje is bereid 1,5 miljard dollar te verschaffen, die echter ook in Spanje besteed moeten worden. De Sovjet-leiding wil meer, en wil ook van deze beperkende bepaling af. De Spaanse delegatie is al wel akkoord gegaan met het verzoek om de helft van het bedrag aan consumptiegoederen te mogen besteden. Dat is vrij ongebruikelijk, maar tegelijkertijd een indicatie hoe hoog de nood in de Sovjet-Unie is gestegen.

Gokautomaten

In een vraaggesprek met Gorbatsjov dat het dagblad El Pais vandaag publiceert, beklaagt hij zich over het trage tempo waarin joint ventures tussen Spaanse en Russische bedrijven tot stand komen. Sinds de Sovjet-Unie bijna vier jaar geleden de mogelijkheid voor dit soort samenwerking schiep, zijn er zo'n 2.100 overeenkomsten gesloten, waarvan slechts een twintigtal met ondernemingen uit Spanje. Belangrijkste project is een fabriek voor telefoontoestellen en andere communicatieapparatuur die het staatsbedrijf Telefonica in de Oeral heeft gevestigd. Meest opvallend is de firma Fortuna, waarin de Russen met hulp van Spaanse expertise gokautomaten maken. Het totaalbedrag voor Spaanse investeringen in de Sovjet-Unie gaat echter nog steeds de 5,5 miljard peseta's (circa 100 miljoen gulden) niet te boven. Een overeenkomst die het betalingsverkeer vergemakkelijkt en exportgaranties instelt, moet investeringen in de nabije toekomst makkelijker maken. De Spaanse export naar de Sovjet-Unie had in de eerste acht maanden van dit jaar een waarde van 25,6 miljard peseta's, terwijl de Sovjet-Unie voor 108,5 miljard naar Spanje wist uit te voeren. Het Spaanse handelstekort met de Sovjet-Unie is voor vrijwel honderd procent te wijten aan de invoer van olie.

'Het idee van het socialisme sluit een markteconomie niet uit en evenmin de parlementaire democratie, vrijheid van meningsuiting en het handhaven van de mensenrechten', zo formuleert Gorbatsjov zijn politieke credo in El Pais. In Madrid verwacht men dat de Sovjet-leider en de Spaanse premier aan het slot van het bezoek een gezamenlijke verklaring publiceren waarin Spanje de bereidheid uitspreekt actieve steun te verlenen aan Moskous hervormingsplannen en de Sovjet-Unie zich op haar beurt voorstander toont van het Spaans-Italiaanse plan voor een permanente veiligheidsconferentie voor het Middellandse Zee-gebied, gemodelleerd naar de CVSE.

De Spaanse regering kan op dit punt enige hulp goed gebruiken, want dit vorige maand op Mallorca gepresenteerde plan heeft tot dusver weinig bijval gekregen en is vooral in Frankrijk en de VS als onrealistisch gekwalificeerd. Ook los hiervan is het bezoek van Gorbatsjov een steun in de rug voor Gonzalez. Het bevestigt immers dat Spanje, dank zij een stabiele regering en een forse economische groei, steeds meer meetelt in Europa en is uitgegroeid tot de 'vijfde zuil' van de EG. Na Frankrijk, Groot-Brittanie, Duitsland en Italie is Spanje het vijfde West-Europese land Gorbatsjov bezoekt.

Gorbatsjov wordt behalve door Gonzalez, met wie drie gesprekken zijn voorzien, vandaag en morgen ook uitgebreid ontvangen door koning Juan Carlos. Zijn echtgenote Raisa zal een Russische bibliotheek openen aan de universiteit van Madrid. Zondag wordt het presidentiele paar in Barcelona ontvangen door kroonprins Felipe en vandaar vliegen beiden 's avonds terug naar huis.