Gist aantrekkelijk voor voedingsindustrie

ROTTERDAM, 26 okt. Op een suggestie dat Gist-brocades als fabrikant van allerlei ingredienten voor voedsel en drank heel wel bij Unilever zou passen, reageerde bestuursvoorzitter F. Maljers twee jaar geleden wat lacherig: 'Wat zouden wij met die geneesmiddelen moeten', vroeg hij retorisch.

Als fabrikanten van levensmiddelen zoals CSM en Unilever uitbreiding van hun activiteiten zoeken, dan lijkt daarvoor een goede gelegenheid te onstaan. Gist-brocades is inmiddels in gesprekken met Yamanouchi Pharmaceuticals zover gevorderd dat een akkoord over overdracht van de Farma-divisie aan de Japanners nog dit jaar mogelijk lijkt.

De verkoop van deze divisie, goed voor een zesde deel van de ongeveer anderhalf miljard gulden grote omzet van Gist, is uitvloeisel van de nieuwe koers die het eerder dit jaar koos. Het Delftse biotechnologiebedrijf behaalde in 1989 voor de vierde achtereenvolgende maal een lager bedrijfsresultaat en besloot in de tweede helft van dat jaar tot een 'indringende herbezinning' om verbetering in die situatie te brengen.

Een eerste merkbare effect daarvan was een daverend verschil van mening tussen de toenmalige bestuursvoorzitter dr. G. Bresser en zijn medebestuurders, dat leidde tot het vertrek van de eerste. Bresser wilde diversificeren en meende daartoe het farmaceuticabedrijf ACF te moeten overnemen, samen met Gist eigenaar van de farmaceutische groothandel Brocacef. De overneming van ACF werd afgeblazen en Gist stootte vervolgens zijn 50 procent in Brocacef af. Datzelfde jaar sloot Gist een zwaar verliesgevende fabriek op de Bahama's een jaar na de koop ervan. In 1988 had Gist zijn activiteiten in veterinaire farmaceutica (Intervet) al aan Akzo verkocht.

Een globale blauwdruk voor een nieuw strategisch beleid werd een jaar geleden naar buiten gebracht. Uitgangspunt daarvan was dat Gist zich zou beperken tot activiteiten waarin het zichzelf goed vindt: de fabricage van gist (waarin Gist-brocades bij de wereldtop hoort), antibiotica (Gist is 's werelds grootste fabrikant van penicilline) en andere produkten die via een biotechnologisch procede (met behulp van micro-organismen) worden gemaakt. Het doel: 20 procent meer winst over drie jaar.

Een nadere uitwerking kwam dit voorjaar. Met behulp van een extern adviesbureau waren drie categorieen activiteiten gedefinieerd: nieuwe veelbelovende, die veel investeringen zouden vergen; bestaande, die met geringe investeringen nog een hoop geld konden opleveren; en activiteiten die weg moesten.

Als voorbeeld voor de eerste groep kan Gists Food Ingredients Divisie worden genomen. Ingredienten voor levensmiddelen (geur- en smaakstoffen, broodverbeteraars, natuurlijk kaasstremsel en dergelijke) waren vorig jaar de enige produktgroep die een stijgend bedrijfsresultaat vertoonde. De markt voor natuurlijke, gezonde voedingsingredienten groeit en Gist investeert hierin dan ook fors. Verder verwacht het bedrijf veel van het enzym fytase, dat vermengd in veevoer de mestproduktie kan reduceren. Ook de zuivering van afvalwater via een door Gist ontwikkeld proces lijkt kansen te bieden. Drie weken geleden maakte Gist bekend hiervoor een joint venture te zijn aangegaan met het Friese bedrijf Paques. Exemplarisch voor de tweede categorie is de produktie van verse gist. Het Delftse bedrijf heeft daarin een sterke positie, maar de markt groeit nauwelijks meer en kent groeiende overcapaciteit. Met beperkte investeringen in de produktie van gist, en in onderzoek en ontwikkeling, kan nog een hoop geld worden verdiend, meent het Gist-bestuur. Dat kan mooi worden gebruikt om nieuwe, veelbelovende produktmarkt-combinaties te ontwikkelen.

Van de derde categorie activiteiten, de ongewenste, gaf Gist dit voorjaar geen concrete voorbeelden. Maar dat de gedachten uitgingen naar de produktie van de farmaceutische specialiteiten (geneesmiddelen voor huidziekten, maag- en darmkwalen en dergelijke) was intern wel duidelijk. De investeringen hierin haalden bij lange na niet het niveau van echt grote farmaceuticaconcerns, die enorme sommen steken in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Daaraan valt namelijk nog behoorlijk te verdienen. Maar zonder belangwekkende nieuwe eigen produkten is een geneesmiddelfabrikant aangewezen op de produktie van medicijnen in licentie of van geneesmiddelen waarvan octrooien zijn verlopen. En in dat segment woeden harde prijzenslagen als de overheid de prijzen al niet aan maxima bindt. Gist dreigde met zijn Farma-divisie de aansluiting bij de top van de markt te verliezen.

Ook twee andere punten waarmee Gist de voorbije jaren worstelde, lijken min of meer opgelost. Een decentralisatie, die met name in Delft arbeidsplaatsen kostte, bedoeld om de alertheid en flexibiliteit te vergroten, is nagenoeg voltooid. En vorige maand werd bekendgemaakt dat Ibis, de onderneming die Gist drie jaar geleden met Shell oprichtte, wegens gebrek aan succes zou worden ontbonden.

Als de overneming van de Farma-divisie door Yamanouchi doorgaat, dan lijkt het erop dat Gist-brocades schoon schip heeft gemaakt. De inkomsten uit die verkoop kan de onderneming gebruiken om de uitgezochte kansrijke sectoren van de financiele injecties te voorzien. Het rendement op het geinvesteerd vermogen, vorig jaar met 9,3 procent veel te laag geacht, zou daardoor over een paar jaar op 12, 13 procent moeten uitkomen.

Dat beleggers weer belangstelling hebben voor het van alle ballast ontdane bedrijf, kan worden afgeleid uit de koersstijging die het fonds gisteren op de Amsterdamse beurs noteerde na bekendmaking van de gesprekken met de Japanners. Of dat vertrouwen gebaseerd is op verwachte hogere dividenden of een mogelijke overneming blijft gissen. Tijdens de interne troebelen vorig jaar verzwaarde Gist zijn beschermingsconstructie tegen een vijandelijke overneming door een bevriende stichting optie te verlenen op preferente aandelen met de helft van het stemrecht.