Juweeltjes van gemarmerd plastic

De mooiste draagbare radio's zijn gemaakt tussen 1935 en 1950 in Amerika. Dat moet je na lezing van John Sideli's Classic Plastic Radio's of the 1930s and 1940s wel geloven. Die radiootjes werden gemaakt van cataline, een op bakeliet lijkende kunsthars die werd gegoten. Terwijl bakeliet alleen in de kleuren zwart, bruin en wit verkrijgbaar was, kon cataline makkelijk worden gekleurd in elke gewenste tint. Halverwege de jaren dertig waren de giettechnieken zo ver dat met de kunststof radio's konden worden gemaakt. Voor die tijd was de kleurige kunststof slechts in gebruik voor kleinere voorwerpen als gespen, armbanden en andere sieraden. De industrie liet de nieuwe mogelijkheden niet onbenut.

De honderdtachtig afgebeelde radio's in deze 'Collectors Guide to Catalin Models' vertonen veel overeenkomsten. Bijna alle modellen meten zo'n 20x15x10 centimeter. Elke radio heeft verder precies wat zo'n apparaat nodig heeft: twee knoppen, een om het volume te regelen en een voor de zenderkeuze, een golflengteschaal en een grille waarachter de luidspreker is verborgen. Veel modellen hebben ook een handvat bovenop. Knoppen, grille en handvat werden meestal in dezelfde kleur uitgevoerd, bij voorkeur een die sterk met de kleur van de kast contrasteerde: groen en geel, blauw en wit, zwart en oranje. Gretig maakten de ontwerpers ook gebruik van de mogelijkheid om marmerstructuren in het plastic aan te brengen.

Wat de radio's bovenal gemeen hebben is dat het onmiskenbaar produkten van de Amerikaanse jaren dertig en veertig zijn. De Emerson Cathedral uit 1937 en de Addison 5 uit 1940 bijvoorbeeld ogen als New Yorkse wolkenkrabbers uit die tijd. Art deco-invloeden zijn duidelijk in de Fada 53x uit '38 met zijn ronde hoeken en een subtiel pootje, of in de zwart-rode Motorola 51x16 uit 1941, met een golvende lijn over de uitsparing voor de luidspreker en een eenvoudige, symmetrische versiering van de zenderschaal.

De meest Amerikaanse radio is de Emerson Aristocrat 400 uit 1940, die werd ontworpen voor het zilveren jubileumjaar van de Emerson Radio en Phonograph Corporation. Ontwerper Norman Bel Geddes liet zich inspireren door de Amerikaanse vlag en maakte een blauwe radio met een grille van rode en witte strepen. Het werd een van de succesvolste modellen van Emerson. Toen kostte hij vijftien dollar, nu vijfhonderd.

John Sideli, Classic Plastic Radio's of the 1930s and 1940s. A collectors guide to catalin models. New York, 1990. Prijs: fl.44,10.