EEN GESPREK MET DE SIERADENEXPERT AMANDA TRIOSSI; De strijdtegen het naakte profiel

Ze spreekt het duidelijkst gearticuleerde Engels dat ik ooit uit een Italiaanse mond heb gehoord. Maar wat wil je. Al op negentienjarige leeftijd verliet Amanda Triossi Rome om in Cambridge kunstgeschiedenis te gaan studeren. Nu is ze zeventwintig jaar, juwelenexpert en weet alles van oorbellen. Op het eerste gezicht ziet ze er on-Italiaans uit: lang en blond. Alleen de sierlijke gebaren van haar handen, getooid met verschillende antieke ringen, verraden haar zuidelijke afkomst.

Als agente voor het veilinghuis Sotheby's pendelt Triossi heen en weer tussen Tel-Aviv, Amsterdam en Geneve. 'Ja, ik ben een international wanderer', geeft ze toe, 'maar in mijn huidige baan zie je wel alles wat de sieradenmarkt te bieden heeft. Bij een museum heb je vaak slechts met een beperkte collectie te maken, terwijl ik nu de gelegenheid heb om alle stijlen en periodes te zien. Van antiek tot modern.'

Onlangs heeft ze samen met Daniela Mascetti, een collega van Sotheby's Londen, een boek over de geschiedenis van de oorbel in de Westerse samenleving geschreven. Het overdadig geillustreerde Earrings, From Antiquity to the Present maakt een ding duidelijk: de vorm van de oorbel is, naar gelang mode en haarstijl, bijzonder veranderlijk door de eeuwen heen. Het waren vooral de uitsnijding van het decollete en de vorm van het kapsel die bepaalden of oorbellen wel of niet werden ingezet in de strijd tegen een naakte hals. Een interessante mode-historische wisselwerking, die Amanda Triossi tijdens een lezing op maandag 29 oktober in Sotheby's Amsterdam nader zal uitleggen.

Haar verhaal over de geschiedenis van de oorbel is lang en gaat terug naar 3000 voor Christus. In koningsgraven te Ur (in het huidige Irak) zijn de oudste gouden oorbellen ter wereld gevonden. Triossi en Mascetti konden aan de hand van andere archeologische vondsten de opmars van de oorhanger door de antieke Mediterrane wereld duidelijk traceren. 'We zien diverse typen oorbellen op munten afgebeeld en zelfs beelden werden in de klassieke oudheid met gouden oorringen getooid.'

Tijdens de middeleeuwen raakte de oorversiering uit de mode. Amanda Triossi wijt dit aan het feit dat alle vrouwen in die tijd iets op het hoofd droegen: 'Sluiers, vlechtenrollen en hoge punthoeden bedekten de oren, want los haar werd beschouwd als onzedig en losbandig. De oorbel verdween uit de geschiedenis om pas later in de Renaissance terug te keren. Noord-Europa bleef wat achter bij deze ontwikkeling, omdat daar haarkapjes en molensteenkragen het dragen van oorbellen beletten.'

In de zeventiende eeuw beleefde de oorhanger dan uiteindelijk zijn glorieuze terugkomst, en wel versierd met grote parels. 'Jammer genoeg is er van dit type oorbel niets bewaard gebleven, want parels desintegreren en gaan maar driehonderd jaar mee. Slechts een paar in het Louvre te Parijs heeft de tand des tijds overleefd, en dan niet eens in de oorspronkelijke zeventiende-eeuwse vorm.'

In Earrings legt Amanda Triossi duidelijk de nadruk op de achttiende en negentiende eeuw, haar specialisme, toen oorbellen met exotische namen als de 'girandole' en de 'pendeloque' hun opgang deden. Door de vondst van nieuwe diamantmijnen in Brazilie werden deze oorbellen voor de adel het middel bij uitstek om rijkdom en macht ten toon te spreiden. 'Oorbellen waren in die tijd heel zwaar, met veel diamanten in een gesloten zetting. Daarom kon een oorbel soms wel 40 gram wegen. Extra hulpstukken moesten de draagster verlichting geven. Maar een bekende Franse juwelier schreef in 1744 dat het belachelijk was dat vrouwen oorbellen droegen, die op een pijnlijke manier de lellen uitrekten.'

De Franse Revolutie en de Napoleontische oorlogen bevrijdden de vrouwelijke oorlel van hun zware last. 'Door de schaarste aan goud en zilver werden oorhangers lichter, platter en dunner. Amethisten en topazen vervingen diamanten. Sommige exemplaren waren superlang, van 10 tot 12cm, maar niet erg praktisch en waardevol, '

In de twintigste eeuw is de oorbel intussen allang van duur luxe-artikel voor de hogere standen tot goedkoop plastic gebruiksvoorwerp voor de massa verworden. Het aantal vormen, kleuren en materialen is tegenwoordig oneindig. Maar zelf is Amanda Triossi kieskeurig. De laatste oorbel die ze kocht, kostte haar bijna het volledige familiekapitaal. Geen wonder dat dit exemplaar, een ontwerp van de Zwitserse juwelier Meister van goud en diamant, de omslag van haar boek tooit.

Lezing over Earrings, From Antiquity To The Present door Amanda Triossi op ma. 29 okt. 1990, 19u., in Sotheby's, Rokin 102, Amsterdam. Voor gratis kaarten bellen met A. van Garling-Duncan: 020-275656.

Daniela Mascetti en Amanda Triossi, Earrings, From Antiquity To The Present, Thames en Hudson 1990, 224 blz., fl.103, -.

    • Joanita Vroom