Westerse missies nauwelijks beloond door Saddam

ROTTERDAM, 24 okt. Pas als de Westerse landen de garantie geven dat ze Irak niet zullen aanvallen, worden alle gijzelaars vrijgelaten. Herhaalde malen heeft de Iraakse leider Saddam Hussein uitspraken van die strekking gedaan. Toch zijn sinds het begin van de gijzeling, medio augustus, en de vrijlating van zo'n 8.000 vrouwen en kinderen, nog tientallen buitenlanders vrijgekomen. Het ritselt in Bagdad van de Westerse delegaties en hoogwaardigheidsbekleders die proberen de vrijlating van hun landgenoten te bewerkstelligen.

Kurt Waldheim opende de rij. Op 25 augustus ging de Oostenrijkse president op een 'humanitaire missie' naar Irak. Met resultaat: diezelfde avond verliet hij het land weer, met de 95 Oostenrijkers die er vastzaten. Waldheim onderstreepte dat hij geen enkele concessie had gedaan aan Irak, en dat Oostenrijk onverkort vasthield aan de VN-sancties. Irak gaf geen uitleg over het plotselinge mededogen met de Oostenrijkers.

Waldheims initiatief vond navolging. In september kreeg Irak bezoek van een Britse, een Japanse en een Franse delegatie. De Britten, drie Labour-parlementariers, keerden onverrichterzake terug. Ze werden niet eens door Saddam ontvangen. Hun schriftelijke verzoek om 35 zieke Britten vrij te laten, werd genegeerd. Ook de afvaardiging van de Japanse Socialistische Partij kwam tevergeefs. De 350 Japanners die in Irak en Koeweit zaten, zitten er nog steeds.

Front National

De Fransman Gilles Munier, voorzitter van het Genootschap voor Frans-Iraakse vriendschap en prominent lid van het Front National van Jean-Marie Le Pen, werd beloond voor zijn uitspraak dat Frankrijk een meer pro-Iraakse houding zou moeten innemen: hij kreeg negen Fransen mee naar huis. Nog vier Fransen kwamen vrij, toen de voormalige Algerijnse president Ben Bella bij een bezoek aan Saddam een oproep deed alle zieke en oudere gijzelaars te laten gaan. Irak beloofde Ben Bella's wens te vervullen, maar liet het bij vier personen.

Ook deze maand waren allerhande Westerse pleitbezorgers actief in Bagdad. De Britse ex-premier Edward Heath kwam gisteravond met 33 Britten in Londen aan. Veertien Amerikanen herkregen de vrijheid na bemiddeling van een delegatie van de Stichting voor Iraaks-Amerikaanse Vriendschap. Een groep prominente Finnen kreeg begin deze week vijf van de twintig Finnen vrij, een Spaanse delegatie keerde met alle vijftien landgenoten terug en twee Duitse parlementariers wisten acht zieke Duitsers vrij te praten. Saddam had eerder al vier Duitsers vrijgelaten, bij wijze van felicitatie ter gelegenheid van de Duitse eenwording.

Op dit moment bevindt zich nog een Zweedse regeringsvertegenwoordiger in Bagdad, een Bulgaarse delegatie arriveert later deze week en in november vertrekken drie Ierse parlementariers naar Irak. Van de kant van de gijzelaars en hun familieleden wordt steeds meer druk uitgeoefend op hun regeringen om diplomatieke stappen te ondernemen. Een groep Italianen die vastzit in Irak eiste gisteren het aftreden van minister van buitenlandse zaken De Michelis; hij zou te weinig voor ze hebben gedaan. Ze vinden dat een parlementaire delegatie hun vrijlating moet komen bewerkstelligen. In Duitsland demonstreerden familieleden van gijzelaars. Ook zij vinden dat hun regering een afvaardiging moet sturen.

Toch hebben de delegaties van parlementariers en prominenten tot nu toe niet zo heel veel bereikt. Na Waldheims 95 Oostenrijkers werden druppelsgewijs ruim negentig gijzelaars vrijgelaten, maar meer dan 5.000 mensen zitten nog vast, van wie er bijna 700 op een strategische plek als menselijk schild functioneren.

De initiatieven om grote groepen gijzelaars vrij te laten kwamen steevast van Saddam zelf. De eerste keer betrof het de Brazilianen. Ze mochten alle 240 gaan, in ruil voor voedselleveranties uit Brazilie. De Braziliaanse president Collor weigerde de handelsboycot te doorbreken en sloeg het aanbod af.

Nieuwe tactiek

De aangekondigde vrijlating van alle Fransen, naar schatting 330, lijkt een nieuwe tactiek in te luiden. Dit keer stelde Saddam geen voorwaarden vooraf. De vrijlating is volgens Saddam een beloning voor 'de wens die Franse leiders, onder wie president Mitterrand, hebben geuit om de problemen in onze regio op vreedzame wijze op te lossen'. Kennelijk doelt hij hiermee op Mitterrands voorstel om de terugtrekking van Irak uit Koeweit te koppelen aan een oplossing voor het Palestijnse probleem.

Ook Bulgarije en Zweden profiteren van Saddams strategie. Tegelijk met de Fransen zouden ook alle Bulgaren mogen vertrekken, wegens de Bulgaarse 'inspanningen voor de vrede'. Bij de besprekingen tussen Saddam en de Zweedse afgezant Peter Osvald zijn 'aanzienlijke vorderingen' geboekt.

Bulgarije en Zweden voeren in principe geen ander Golfbeleid dan andere Westerse staten, maar het zijn de enige landen die een regeringsdelegatie naar Irak hebben gestuurd. Alle andere humanitaire missies waren persoonlijke initiatieven. Regeringen zijn uiterst huiverig om actie te ondernemen voor hun onderdanen in Irak. Daarmee zouden zij de VN-resolutie ondergraven die de onmiddellijke vrijlating eist van alle gijzelaars.