Veel buschauffeurs geplaagd door rugklachten en stress

ROTTERDAM, 24 okt. Vloeken, schelden, spugen en vernielingen. Allemaal hebben ze er mee te maken gehad. 'Als je ze om een kaartje vraagt, kun je een klap krijgen. Dus je zegt maar niets', vertelt de Rotterdamse buschauffeur R. van Eijk. Ter zelfbescherming bekwaamt hij zich sinds kort in de vechtsport 'kung fu'.

Door rugklachten en stress zijn chauffeurs van de stads- en streekbussen vaker ziek dan andere werknemers. Ook worden ze eerder afgekeurd, zo bleek onlangs uit een onderzoek van de Katholieke Universiteit Nijmegen. Andere factoren die daarbij een rol spelen blijken verkeersdrukte en agressie van publiek.

Bij de Rotterdamse vervoersmaatschappij Rotterdamse Electrische Tram (RET) is het ziekteverzuim onder de 845 chauffeurs zestien procent, dat is twee keer zoveel als het gemiddelde. Slechts een op de zes RET-bestuurders/chauffeurs rijdt door tot aan zijn pensioen.

De toegenomen agressiviteit van het publiek is een belangrijke oorzaak van stress. 'Ik had jongeren die over banken sprongen, op spiegels sloegen en tegen de wagen trapten. Ze zijn gearresteerd, maar ik verwacht dat het wel weer gebeurt', zegt Van Eijk verbitterd. Zijn collega Ooms valt hem bij: 'De ruiten van mijn bus zijn eens ingegooid. Zoiets vreet aan je'.

Ooms parkeert zijn bus aan het eindpunt Pendrecht. In het kantoortje zitten vier chauffeurs achter de koffie. Ooms vertelt dat hij in nachtbussen en in moeilijke wijken als Feijenoord en Hoogvliet nog amper naar plaatsbewijzen vraagt. 'Wat wil je', zegt een collega. 'Bij mij wordt geknokt in de bus. Ze rochelen in je smoel. Kets, je hebt al een klap gevangen.'

Ooms: 'Ik heb er wel eens uitgeflapt: 'Houd je kop en ga lekker zitten', of: 'Dan ga je toch niet mee'. Maar dat mag je niet zeggen, als buschauffeur. Da's niet klantvriendelijk'. Een van de oudere chauffeurs vindt dat ook automobilisten agressiever zijn: 'Ze wurmen zich er voortdurend tussen'.

Oorzaak van spanning is ook, zeggen de chauffeurs, het drukker wordende verkeer en de wegomleidingen, waardoor bussen grote vertragingen oplopen. De chauffeur moet enorme toeren uithalen om nog enigzins op tijd bij de volgende halte te komen. In de rijschema's wordt volgens Ooms te weinig rekening gehouden met het toegenomen verkeer. Ook passagiers zijn volgens hem onvoldoende op de hoogte van veranderde rijschema's, bijvoorbeeld tijdens de schoolvakanties. 'Bij enkele minuten vertraging krijg je al opmerkingen als: Was de koffie heet? Of: Zat je te kaarten?', zegt een chauffeur. Ooms: 'Je wordt voor klootzak uitgemaakt. Uitleggen heeft dan geen zin. Je bent toch de schuldige.'

Veel chauffeurs hebben last van rugklachten. In de kantine van het station Zuidplein vertelt een van de jongere chauffeurs: 'Iedereen heeft in het begin pijn in zijn nek, rug en knieen. Soms gaat het over. Soms ook niet'.

Kortgeleden heeft de RET de stoelen voor de bestuurders in de bussen vervangen. 'Een hele verbetering. Alleen had het wel eerder gemogen', bromt A. Hillebrink (51). Enkele jaren terug werd hij voor de helft afgekeurd wegens versleten rugwervels, wat hij wijt aan de slechte stoelen en harde busbanden.

De RET heeft zestig nieuwe bussen in bestelling, die van de chauffeurs niet vroeg genoeg kunnen komen. Ooms rijdt op een dertien jaar oud exemplaar, dat soms grote mankementen heeft. De vering is niet best, een euvel dat extra hindert door de matige kwaliteit van het Rotterdamse wegdek. Hij draait zijn bus een smalle straat in tussen flatblokken in Pendrecht. De wagen schokt over de klinkers. Ooms dreunt op en neer, zijn achterste klapt terug op de stoel. 'Kijk, ondanks de nieuwe stoel hobbel ik nog helemaal weg.' Een vergelijking met een tocht op de rug van een kameel dringt zich op.

Onregelmatige werktijden zorgen eveneens voor ontevredenheid. 'Eerst heb je avonddienst waardoor je 's ochtends om twee uur in bed ligt. De volgende dag heb je 'tussendienst' en ben je 's avonds zeven uur thuis. Dan moet je eigenlijk meteen naar bed om op de derde dag om half vier op te staan voor de vroege dienst', vertelt een chauffeur. De vierde dag is vrij om bij te slapen. Volgens de chauffeurs zouden daar twee dagen tussen moeten zitten.

Door het ziekteverzuim kunnen buschauffeurs amper een vrije dag opnemen. Algemeen directeur J. J. P Kunst: 'Dat komt niet door een tekort aan chauffeurs, maar door een verkeerde verdeling van het werkrooster'. Hij zegt dat gezocht wordt naar betere roosters. Op dit ogenblik zijn er proeven met aangepaste werkroosters. Voor chauffeurs boven de vijftig jaar is een speciaal veteranen-rooster gemaakt, waarin oudere chauffeurs minder onregelmatig werken en meer vrije dagen hebben dan jongere collega's.