Nederland bereidt De Klerk 'een waardig onthaal'; Eerste dagbezoek verschaft De Klerk iets wat hem politiek goed uitkomt: aanzien

DEN HAAG, 24 okt. 'Het beeld dat via de media de zwarte Zuidafrikanen zal bereiken, is dat van de blanke baas De Klerk die hier goed wordt ontvangen', klaagde gisteravond David de Beer van de anti-apartheidswerkgroep Kairos.

Zuid-Afrika's president en regeringsleider De Klerk had zojuist een lange persconferentie gegeven in de historische Rolzaal op het Binnenhof, waar een twintigtal fotografen zich voor hem verdrongen en de stoelen tot de laatste plaats bezet waren.

Nederlandse, Zuidafrikaanse en andere buitenlandse journalisten hadden geboeid en aandachtig geluisterd naar een mild en openhartig optredende man, die niet ophield te schetsen hoe vriendelijk, hoe ontspannen, hoe zonder enig negatief element, hoe opbouwend en hoe waardig ook het gesprek was geweest dat hij en zijn delegatie die middag met de Nederlandse regering hadden gevoerd. 'De regering was zeer goed geinformeerd en serieus in haar pogingen om zich een volledig beeld te verwerven van de complexe situatie in mijn land. De deur staat wijd open voor verdere discussies', had hij geconcludeerd.

Zijn ambassadeur in Den Haag, Albert Nothnagel, zat naast hem. Er speelde een tevreden lachje om zijn lippen. Met inzet van al zijn mensen heeft Nothnagel vanuit het grote ambassadegebouw aan de Wassenaarseweg het afgelopen jaar elke gelegenheid benut om in het licht van de veranderde politiek in Pretoria de betrekkingen met Nederland te normaliseren. Het werd hem niet moeilijk gemaakt: de Nederlanders stroomden vanzelf toe. 'Ik zou wel met drie keer zo veel mensen kunnen afspreken als mij fysiek mogelijk is', zei hij onlangs over die stroom bezoekers.

'Ik ben hier niet met een boodschappenlijstje gekomen', zei president De Klerk tegen de zaal met journalisten. 'Ik heb hier vandaag ook niet om opheffing van de sancties gevraagd.' Hij wist dat de Nederlandse regering hem op dit punt nog niets te bieden heeft. Sommige media meldden gisteravond dat premier Lubbers in EG-verband voor opheffing van sancties zou pleiten. In werkelijkheid waren zijn woorden in de tafelrede bij het diner in de Ridderzaal voorzien van omvangrijke ontsnappingsluiken. Om het hervormingsproces te ondersteunen is Nederland bereid ook in Europees verband 'een actieve rol' te spelen, zei Lubbers. 'Daarbij zal ernaar worden gestreefd om in het licht- en naar de mate van de vooruitgang van het hervormingsproces de betrekkingen met Zuid-Afrika te normaliseren.'

Dat is niets meer dan het bekende 'stappenplan' van minister Van den Broek, iets anders geformuleerd. Dat de sancties op een geleidelijke manier zullen moeten worden opgeheven, daarover zijn vriend en vijand het eens. De belangrijkste vraag was tot nu toe echter, wanneer de eerste sanctie verdwijnt. Sinds gisteren heeft de discussie daarover wat Nederland betreft echter een onwerkelijk trekje gekregen, want de president kreeg op de eerste dag van zijn bezoek al iets dat hem politiek een grote dienst bewijst: aanzien.

De anti-apartheidsgroeperingen die aan het eind van de dag in Nieuwspoort de gebeurtenissen van commentaar voorzagen, bespeurden dat. Het maakte hen wat somber. Zij twijfelen sterk aan de bereidheid van De Klerk om de macht uiteindelijk echt over te dragen aan de zwarte meerderheid en ze zijn bang dat hun waarschuwingen verloren zullen gaan, nu ook een van de stamlanden van de anti-apartheidsbewegingen, Nederland, De Klerk als een staatsman eert. 'Ik hecht eraan u, president De Klerk, mijn grote waardering uit te spreken voor de moedige stappen die u tot dusver hebt gezet', zou premier Lubbers naderhand in zijn tafelrede zeggen.

De Klerk zelf loofde 'de werkelijk vriendelijke en waardige ontvangst', die 's morgens even na elf uur begon op het marine-vliegveld Valkenburg. Daar verliep weliswaar alles precies volgens het bij officiele bezoeken geldende protocol, met inbegrip van volkslied, inspectie van de erewacht en handen schudden met hoogwaardigheidsbekleders. Maar de wijze waarop premier Lubbers hem introduceerde bij de functionarissen, heen en weer schietend van de ene kant van het platform naar de andere, moet de president al direct een signaal hebben gegeven dat hij meer dan alleen protocollair welkom was.

Ook in gesprekken met de regering gistermiddag had De Klerk 'grote waardigheid' aangetroffen. Hij was zichtbaar tevreden over de gang van zaken, een indruk die zonder aarzeling werd bevestigd door mensen uit zijn gevolg. Dit was ook wat de gewone mensen in Zuid-Afrika het liefste zagen gebeuren, zei de president. Bij hen bestaat 'een brandende begeerte' naar een normalisatie van Zuid-Afrika's positie in de wereld, zei hij. Premier Lubbers gaf 's avonds aan tafel in de Ridderzaal de indruk dat dit gevoel ook aan Nederlandse zijde bestaat. 'De verwijdering, gezien de aloude historische banden tussen onze beide landen, is ook hier in Nederland als pijnlijk en in wezen tegennatuurlijk ervaren.'

Tijdens zijn persconferentie trachtte De Klerk deze 'bijzondere band', waarover steeds weer werd gesproken, enigszins in nuchter perspectief te plaatsen met de uitspraak dat Zuid-Afrika bijzondere banden met vele Europese landen heeft: Frankrijk, Engeland, Belgie, Duitsland. Hij wees op de 600.000 mensen van Portugese afstamming en op de grote Italiaanse en Griekse minderheidsgroepen in zijn land. Maar later op de avond, toen hij de creme van politiek en belangrijk Nederland in smoking en avondjurk aan het diner als gehoor had, roemde ook hij de bijna vierhonderdjarige relatie. 'De meeste Afrikaners hebben Nederlandse voorvaderen, onze taal is uit het Nederlands geboren.'

Op het Binnenhof, op veilige afstand gehouden door politie en een woud van dranghekken, stonden vierentwintig blanke demonstranten. Ze zongen zwart-Afrikaanse liederen. Hun aantal was symbolisch voor de sterkte van het verzet in Nederland tegen de komst van De Klerk. Het enige waar ze zich mee konden troosten was dat er niet tienduizenden mensen op de been waren om de Zuidafrikaanse president toe te juichen, zoals afgelopen zomer met ANC-leider Nelson Mandela wel was gebeurd.

In een zaaltje van Nieuwspoort had kort tevoren Zarina Maharaj, vrouw van ANC-bestuurslid Mac Maharaj die in Zuid-Afrika gevangen zit, de integriteit van De Klerk nog sterk bestreden. 'Waarom heeft hij nog niet alle politieke gevangenen vrijgelaten, zoals hij heeft toegezegd? Deze man is niet te vertrouwen.' Leden van de Tweede-Kamercommissie voor buitenlandse zaken zouden het De Klerk vanochtend nog eens precies vragen. Tot een andere opstelling tegenover De Klerk zal dat echter niet meer leiden.