Voor de klas

'Ik was op wintersport en stond boven op een berg. Ik keek uit over het dal en dacht: ik zoek iets dat meer biedt, ik moet een andere richting op.' Karin Vermeer (25) besloot op dat moment om de Pabo vaarwel te zeggen en naar de Vrije Pedagogische Academie te gaan. Ze is nu ruim twee jaar kleuterjuffie aan de Vrije School in Driebergen.

Driebergen is het Mekka van de antroposofie. De kleuters hebben een eigen voordeur en een afgescheiden speelplaats. Hier wordt de echte kleuterschool nog in ere gehouden. ' We willen dat de kinderen zich beschermd voelen, want in deze jaren moeten ze hun geremdheden en blokkades de baas worden. Voordat hun hoofd wordt aangesproken, moeten ze eerst stevig in hun lijf zitten. We kijken dan ook goed naar de ontwikkeling van hun motoriek: kunnen ze huppelen, traplopen, stampen, touwtjespringen, achteruit lopen? Hier worden ze langzaam wakker, en leren ze de afstand te ervaren tussen zichzelf en de wereld. Pas als die basis is gelegd, gaan ze naar de lagere school.'

Juffie Karin is gekleed in zachte herfsttinten die wonderwel harmonieren met de sfeer in de klas. Het licht wordt gefilterd door roze gordijntjes, op lage tafels liggen noten, zonnebloemen, appels, kastanjes, maiskolven en rozebottelkettingen. In de oven geurt een met appelen en rozijnen gevulde draak die de kinderen 's morgens hebben bereid. Het is de dag voor het oogstfeest, een belangrijke gebeurtenis waar de kleuters zich al weken op hebben voorbereid. Ze zingen het lied van Sint Michael: '... met uw lichtend zwaard, geef ons kracht, geef ons macht om goed te doen op aard... '

De inhoud van het kleuteronderwijs op de Vrije School wordt in hoge mate bepaald door het ritme van de natuur. De jaarfeesten rijgen de seizoenen aan elkaar. Een vaste indeling van het jaar, van de week en van de dag geeft de vier- tot zevenjarigen houvast en voorkomt dat ze de wereld als chaotisch ervaren. ' De kleuterschool kent een strenge opbouw van de dag', legt Karin Vermeer uit. ' We doen altijd dezelfde dingen op een vast tijdstip. Dat schenkt vertrouwen, het is heel gezond voor de kinderen. Maar ook voor de leerkracht is het prettig. De vorm blijft steeds dezelfde, je hebt alleen aldoor een andere inhoud.'

De 'leerdwang' van een gangbare basisschool is haar een doorn in het oog. ' Natuurlijk, je kunt sommige kinderen al vrij vroeg abstract leren denken, maar ik noem dat dressuur. Je ziet die kinderen verdrogen en wat het ergste is: ze kunnen het nooit meer inhalen. Wij vinden dat je vanuit de ledematen en zintuigelijke ervaringen het abstracte denken moet ontwikkelen en niet andersom. Daarom zijn de bewegingslessen bij ons ook zo belangrijk en brengen we ze eerbied bij voor natuurlijke materialen. We hebben hier ongeverfde, houten tafels en in de klas staat een boomstronk, dat is levende natuur.'

Als de kleuters buiten hebben gespeeld stampen ze onder gezang hun schoenen schoon. Ze gaan tekenen, zoals iedere vrijdag. Een paar kinderen delen de kleine mandjes rond waarin een vast aantal krijtjes zit. Juf legt bij ieder kind een vel tekenpapier neer met afgeronde hoeken. Er worden, vooral door de jongste kleuters, opvallend veel hemelbogen in opeenvolgende kleuren getekend. Bij de oudere kinderen zie je tussen deze gekleurde bogen voorzichtig poppetjes en huisjes verschijnen. ' We kunnen aan de tekeningen zien of kinderen schoolrijp zijn', vertelt Karin Vermeer. ' Ze schrijven ons als het ware een brief over hun ontwikkeling. Kleuren zijn daarbij heel belangrijk, ze zeggen veel over het beeld dat een kind van zichzelf heeft.'

Naar plastic speelgoed is het vergeefs zoeken op de Vrije School. ' Plastic is koud materiaal, het leeft niet. Het is een eindprodukt en een kind kan er weinig fantasie in leggen.' Hoewel de ouders van de leerlingen bewust kiezen voor de gedachten die ten grondslag liggen aan de Vrije School, en deze meestal ook thuis in de praktijk brengen, is het toch niet altijd te voorkomen dat een kind 's morgens verheugd met de nieuwe Barbiepop de klas binnenstapt. Gekregen van oma, die het blijkbaar niet zo nauw neemt met het antroposofische gedachtengoed. ' Je ziet meteen dat zo'n Barbiepop agressie oproept', zegt Karin Vermeer. ' Ze beginnen aan het hoofd en de armen te trekken en er wordt mee gegooid.'

Een vergelijkbaar oordeel treft de televisie. ' Wij raden de ouders af om kleuters televisie te laten kijken. Ze worden doodmoe van al die voorbijschietende beelden. Te veel indrukken, het maakt ze passief en dof. Wat je hier opbouwt wordt door de televisie afgebroken.'

Hoewel Karin Vermeer een belangrijk deel van haar tijd in de school steekt ervaart ze haar werk absoluut niet als zwaar. ' Het is een heerlijk vak en je ziet dat je echt wat bereikt. We krijgen veel waardering van collega's, iedereen vindt het zo belangrijk wat op de kleuterafdeling gebeurt. Je stopt er veel energie in, maar je krijgt er heel veel voor terug. De kinderen denken wel eens dat we hier wonen. 'Heb je dan een eigen huis?', vragen ze dan ongelovig. De Vrije School is voor mij een manier van leven.'