Pauline Daniels tussen sluiers en rotsen van staal

De Belgische danser/choreograaf Marc Vanrunxt is in Nederland kind aan huis. Vanaf het begin kreeg zijn werk in ons land meer waardering dan in Belgie: Springdance programmeerde hem regelmatig in het midden van de jaren tachtig. De Theaterschool in Amsterdam bood hem een gastdocentschap aan. Bij F Act in Rotterdam verzorgde hij dit voorjaar de choreografie voor de opera Aquarius van Karel Goeyvaerts.

Volgens Vanrunxt is zijn choreografie Moderne Compositie een keerpunt in zijn carriere. Toch maakt hij in zijn jongste dansstuk geen omslag van 180 graden, maar buigt slechts enigszins af van de tot nu toe gevolgde eigenzinnige weg. Het ceremoniele karakter van zijn werk en de rituele handelingen blijven gehandhaafd, evenals de poses die aan de Ausdruckstanz zijn ontleend. De dansmotieven zijn echter levendiger dan gewoonlijk. Het gevoel voor het absurde is er nog steeds, maar de atmosfeer is minder melodramatisch dan voorheen en aangenaam luchtig.

De essentie van Moderne Compositie ligt in de eerste scene besloten. Schimmige figuren bewegen in het halfduister. De metalen ballen in hun hand maken een tinkelend geluid. Vanrunxt staat in het volle licht, een boek balancerend op het hoofd en een flakkerende kaars in de hand. Broze beelden die zijn gebaseerd op acht dromen van de choreograaf zelf en uit de literatuur (Couperus, Zurn, Portocarero).

Vanrunxt heeft gezocht naar een delicaat evenwicht tussen verschillende contrasten. Strenge, verstilde composities in zijn eigen sobere bewegingstaal wisselt hij af met speelse, dansante frasen die verwijzen naar het klassieke of moderne dansidioom. Een solo met languissante wervelingen, uitgevoerd door Marie-Anne Schotte, plaatst hij achter een in carre uitgevoerde groepsstampdans. Een Japanse theeceremonie wordt afgezet tegen een kickbokser die een zwaaiende gloeilamp bevecht.

Als een gulden draad verbindt de intrigerende geluidscollage van Thierry Genicot de verschillende scenes, die naast Vanrunxt en Schotte worden uitgebeeld door de dansers Eddi Bal en Eric Raeves. Raeves ontwierp tevens de nonchalant te dragen kostuums in rood, blauw, geel en groen. Laurent Haro vervult op een zeer creatieve manier de rol van toneelknecht. De decorontwerper Erik Kouwenhoven plaatste Moderne Compositie in een reusachtige gouden lijst.

Ontbloten

In 1987 werkte Marc Vanrunxt mee als choreograaf aan de produktie Geen plek, Nergens van Pauline Daniels. Zijn Nederlandse collega vroeg hem nu voor de dansregie van haar soloprogramma Sluiers, dat zaterdag in premiere ging.

Op de titel afgaande zou Sluiers moeten gaan over verhullen of ontbloten, inkapselen of afwikkelen. Ook zou men er een feministische of een seksueel-emancipatorische visie achter kunnen zoeken. Maar Sluiers van Pauline Daniels onthult alleen de behoefte van een danseres om in haar vak bezig te blijven.

Wanneer het voordoek op Brechtiaanse wijze op de grond valt, lijkt Daniels zich te bevinden op een eiland van stalen rotsen. Op de ragfijne geluidscollage van de Belg Peter Vermeersch daalt haar voet met gespreide tenen af in een smalle lichtbundel. De hand tast naar de enkel. Een voetzool presenteert zich kwetsbaar aan het publiek. Armen glijden als speelse waterdieren door het schijnsel. Als het hoofd langzaam achterover kantelt, is het bedekt met een gazen doek. In deze magische ogenblikken wordt de vrouw geschapen.

Daarna laat Daniels zich zakken in een bak vol grind. Met een lipstick laat zij de mond in vurig rood opvlammen en geeft een dikke knipoog naar het publiek. Schaduwspel op de muur bij het verkleden. Blote armen die een hoekige taal seinen vanuit de met zwarte sluiers bedekte gestalte roepen het beeld op van Cassandra, de blinde zieneres uit het oude Troje. Schijnwerpers ontleden het atletisch gebouwde lichaam van de danseres, die eerst behaagziek van een helling afglijdt om zich er later langs te vlijen als een filmdiva in het oude Hollywood.

Als Daniels met Sluiers iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat een danseres moet dansen. Dat, hoe ingenieus ook, het monumentale decor en de nadrukkelijke, magnetische schoenen van beeldend kunstenaar en broer Jan-Hein Daniels belemmerend werken. Dat verkledingen, ook al worden zij begeleid door het rinkelen met allerlei bellen, de vaart uit de voorstelling halen. Bij het publiek slaat dan de verveling toe.

Voorstellingen: Moderne Compositie. Concept, choreografie: Marc Vanrunxt; muziek: Thierry Genicot; Gezien: 18/10, Rotterdam. Daarna: 26/10 Arnhem. Sluiers. Idee en uitvoering: Pauline Daniels; geluidsband: Peter Vermeersch Gezien: 20/10 Utrecht. Aldaar: 2 t/m 4/11. Daarna tournee.