Japans plan voor vredescorps leidt tot verhitte debatten

TOKIO, 23 okt. Het 'Verenigde Naties Korps voor Vredessamenwerking', zo heet het geesteskind van de Japanse premier Toshiki Kaifu. Omdat ook personeel van Japans 'zelfverdedigingsmacht', de aanduiding voor het leger, deel zal uitmaken van dit korps, heeft Kaifu's voorstel veel stof doen opwaaien ondanks de onschuldige naam en de nobele doelstelling: het leveren van een bijdrage aan vrede en stabiliteit in de wereld in overeenstemming met VN-resoluties zonder het gebruik van militaire middelen.

Het korps kan worden ingezet bij de supervisie van verkiezingen of het kan onderdeel uitmaken van een VN-vredesmacht. Maar Kaifu's voorstel is in eerste instantie bedoeld om voor Japan een mogelijkheid te scheppen een concrete bijdrage te leveren aan de internationale troepenmacht in de Golf.

Hierdoor zijn de discussies over Japans grondwet en de rol van de 'zelfverdedigingsmacht' weer hoog opgelaaid. De pacifistische grondwet stelt dat het land 'voor altijd geweld afzweert als middel om internationale conflicten op te lossen en geen leger zal handhaven'.

Hier werd in 1954 al de hand mee gelicht. In een resolutie werd de grondwet zodanig geherinterpreteerd, dat een 'zelfverdedigingsmacht' in het leven kon worden geroepen. Deze 275.000 man sterke macht is inmiddels uitgegroeid tot een van de best geoutilleerde legers ter wereld met een budget van rond de 31 miljard dollar per jaar.

Mag dit leger, of een onderdeel daarvan, dat er volgens de grondwet niet eens kan zijn, nu wel of niet over de grens opereren? Mogen deze troepen dan wapens dragen en zo ja welke? Wie krijgt het commando over deze troepen? Dienen deze troepen de collectieve verdediging (wat niet mag volgens de grondwet), of de collectieve veiligheid (wat strookt met de doelstellingen van de VN)?

Wie, zoals Kaifu en zijn LDP, het bestaan van de zelfverdedigingsmacht accepteert, kan ook wel leven met een nieuwe interpretatie van de grondwet. Volgens Kaifu's wetvoorstel mag personeel van de zelfverdedigingsmacht overzee gaan, mits in het kader van het 'VN-vredessamenwerkingkorps' waarvan het commando bij het kabinet ligt. Deze militairen mogen uitsluitend niet-militaire taken verrichten, zoals transport, medische assistentie en communicatie. Van Kaifu mogen ze hun kleine wapens meenemen, maar die mogen uiteraard uitsluitend worden gebruikt voor zelfverdediging.

Het voorstel is echter onverteerbaar voor wie het bestaansrecht van de zelfverdedigingsmacht aanvecht, en dat doen alle oppositiepartijen. De fundamentele kwestie domineerde vorige week alle debatten in het Hogerhuis en in de begrotingscommissie. Maar discussies in het Lagerhuis met het voltallige kabinet, die deze week hadden moeten beginnen, komen nog niet van de grond. De regerende Liberaal-Democratische Partij kan het niet eens worden met de oppositiepartijen over de tijd die moet worden uitgetrokken voor deze discussies. De LDP dacht twee dagen, de oppositie een week. Op de marginale Democratische Socialistische Partij na, die het functioneren van zo'n korps wil binden aan een limiet in de tijd, zijn alle oppositiepartijen vierkant tegen Kaifu's voorstel.

De Japanse Socialistische Partij (JSP), de grootste oppositiepartij, heeft het voorstel een 'politieke coup tegen de grondwet' genoemd. Partijvoorzitster Takako Doi riep tijdens een demonstratie op tot verzet 'tegen de poging van Kaifu personeel van de zelfverdedigingsmacht overzee te sturen onder het mom van vrede'. Bij een van de Amerikaanse bases in Japan betoogden 23.000 mensen het afgelopen weekeinde ter gelegenheid van de Internationale Dag tegen de Oorlog. De voorzitter van de communistische partij noemde op een concurrerende bijeenkomst het kabinet van premier Kaifu het 'slechtste in Japans naoorlogse geschiedenis'.

Ook Japans buurlanden protesteren tegen het voorstel voor een vredeskorps. Met name China en Zuid-Korea hebben bij herhaling gewaarschuwd dat de relaties onherroepelijk worden geschaad als Japan besluit troepen overzee te sturen. 'Wij hebben geleden onder de agressie van het Japanse leger en dat ligt ons nog vers in het geheugen', zo verwoordde een Chinese zegsman de ongeruste gevoelens.

Aan de andere kant dringen de Verenigde Staten juist aan op een fysieke Japanse inspanning in de Golf. De ironie wil dat het de Amerikanen zelf zijn geweest die Japan na de oorlog zijn pacifistische grondwet hebben gedicteerd. De weerstand in Japan tegen Kaifu's voorstel wordt nog versterkt doordat het pas is geformuleerd in reactie op buitenlandse druk.

Het is Kaifu ook al niet in dank afgenomen dat hij president Bush eerder dan het Japanse parlement op de hoogte bracht van de vier miljard dollar die Japan heeft uitgetrokken voor handhaving van het embargo tegen Irak. Kaifu's telefoon heeft geen 'push-buttons', maar 'Bush-buttons', aldus de Japanse pers bij wijze van grap. Ernstiger voor de premier is dat de publieke steun voor zijn beleid is gedaald van 61 procent in augustus tot onder de vijftig procent nu.

Ook over Japans financiele bijdrage is het laatste woord nog niet gezegd. De twee miljard dollar voor steun aan landen die lijden onder het handelsembargo, zoals Egypte en Turkije, is vrij van enige controverse. Maar de twee miljard dollar die bestemd is voor steun aan de troepenmacht, is dat niet al in strijd met de grondwet, zo vragen socialistische parlementsleden zich af, zelfs al worden er alleen maar tv's en walkmans van gekocht ter vermaak van de soldaten, zoals Kaifu heeft verzekerd. Om kritiek te voorkomen dat Japan uit de Golfcrisis een slaatje probeert te slaan, worden alle walkmans, tv's, trucks en andere niet-militaire goederen ter ondersteuning van de Golfoperatie in de Verenigde Staten gekocht.