Heath' missie

'IK BEN ER eerlijk gezegd niet van overtuigd dat aan het diplomatieke front genoeg wordt gedaan.' De vraag is of oud-premier Edward Heath met deze publieke uitspraak de grenzen van zijn humanitaire missie naar Bagdad heeft overschreden. Het antwoord moet bevestigend zijn. De volgende vraag mag zijn of deze vermaarde Britse politicus zijn kanttekening neutraal bedoelde, dat wil zeggen aan beide zijden in de Golfcrisis geadresseerd. Het antwoord is ontkennend. Zijn opmerking sloot aan op een verslag van zijn gesprek met Saddam Hussein. De Iraakse leider had met zijn gast gesproken over de Golfcrisis en hij had gezegd dat hij al het mogelijke wilde doen om een vreedzame oplossing te bereiken. 'Zijn nadruk op diplomatieke actie was zeer aanzienlijk en wat hij wenst is een evenwichtige toestand in het Midden-Oosten als geheel', vertelde Heath. Zijn overweging dat diplomatiek niet genoeg wordt gedaan betreft derhalve de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, waar de Verenigde Staten en Groot-Brittannie de gangmakers zijn van de op Irak gerichte 'containment'-politiek.

De derde vraag die kan worden gesteld is: heeft Heath gelijk? Het antwoord daarop hangt er vanaf welk vertrekpunt wordt gekozen. Gaan we uit van de tekst van de resoluties van de Veiligheidsraad dan is er slechts ruimte voor diplomatieke actie in een zeer beperkt kader. President Bush heeft er wel eens op gewezen dat overleg noodzakelijk wordt zodra Irak besluit aan de eisen, neergelegd in de resoluties, te voldoen. Dat overleg zou dan betrekking hebben op de uitvoering van de resoluties. Bush wees daarvoor de Amerikaanse zaakgelastigde in Bagdad aan. Het is niet waarschijnlijk dat Heath op die mogelijkheid heeft gedoeld want dan zou zijn opmerking in de eerste plaats aan Saddam Hussein gericht zijn geweest en daarop leek het dus niet.

HET ZIET ER naar uit dat de Britse ex-premier aansluiting zocht bij de diplomatieke stand van zaken van vlak voor de Iraakse verovering van Koeweit op 2 augustus jongstleden. Enkele dagen voor de inval zei de Amerikaanse ambassadeur in Bagdad in een gesprek met Saddam Hussein dat de regering in Washington geen mening had over het grensgeschil tussen Irak en het emiraat. In de weken na 2 augustus is van officiele Amerikaanse kant onderstreept dat over die kwestie weer kon worden gesproken nadat Irak zich 'geheel en onvoorwaardelijk' uit Koeweit had teruggetrokken. Met andere woorden, er is een mate van erkenning van Amerikaanse kant voor Iraks eisen en er was neutraliteit ten opzichte van de inwilliging ervan.

De Verenigde Staten hebben zich, gesteund door de overgrote meerderheid van de Verenigde Naties, gekeerd tegen de eigenmachtige inlijving van Koeweit door Irak, daarmee eerder tegen Iraks handelwijze dan tegen de oorspronkelijk aan Irak toegeschreven doelstelling. Iedere politicus van naam die thans veronderstelt dat aan het diplomatieke front niet genoeg wordt gedaan, suggereert dat de volgorde kan worden omgekeerd, dat er kan worden gesproken over de inhoud van Iraks eisen nog voor de annexatie van Koeweit ongedaan is gemaakt. Dat zou een constatering van verstrekkende politieke betekenis zijn die niet achter het schaamschort van een humanitaire missie verborgen kan worden gehouden.