Documentaire even verwarrend als revolutie

De gisteravond door Kenmerk uitgezonden documentaire over de Roemeense revolutie van december was bijna even verwarrend als die revolutie zelf. De kern van de documentaire werd gevormd door een video-opname die op 22 december, uren na Ceausescu's vlucht, werd gemaakt op een chaotische bijeenkomst van een aantal toekomstige leiders van Roemenie een merkwaardige mengeling van medewerkers en ex-medewerkers van de verdreven dictator.

Onderwerp van gesprek was de vraag hoe de nieuwe machtsstructuren van Roemenie eruit moesten komen te zien. De bijeenkomst had alle kenmerken van een impromptu-vergadering: chaos en verwarring waren troef. De redactie van Kenmerk vergrootte die indruk ook nog eens door de beelden voortdurend te onderbreken en af te wisselen met beelden van latere datum, zoals die van de mijnwerkers in juni, van het proces tegen Ceausescu, van de dissidenten Cornea en Tokes en tenslotte de commentaren van Sorin Alexandrescu, die dapper moest proberen het wanordelijke geheel in een begrijpelijke context te zetten. De verdienste van de documentaire hier trok een gezelschap heren de macht in een land naar zich toe ging verloren in versnippering: het valt te betwijfelen of de doorsneekijker er een touw aan vast heeft kunnen knopen.

De conclusie, viervoudig herhaald, dat terwijl buiten nog werd gevochten, binnen de neo-communisten de revolutie stalen, stoelde uiteindelijk vooral op de vaststelling dat Dumitru Mazilu (ooit prominent onder Ceausescu, later een dissident, net als Brucan) een manifest opstelde dat door Silviu Brucan werd gewijzigd voordat het later op die 22ste december door Iliescu op de televisie werd voorgelezen. Commentaar van de commentator: 'En zo werd de revolutie gestolen.' Onduidelijk bleef die vraag is nog nergens beantwoord in hoeverre Mazilu's tekst afweek van die van Brucan.

Het is, ook buiten het kader van de naar mijn mening weinig overtuigende documentaire van gisteren, makkelijk te concluderen dat de Roemeense revolutie is gestolen: de nieuwe leiders komen voort uit Ceausescu's oude structuren. Daar is geen speld tussen te krijgen. De vraag die bij zulke commentaren nooit wordt beantwoord is welke alternatieven er eigenlijk zijn. Het probleem van Roemenie is dat het geen Charta heeft gehad, geen Solidariteit. Het heeft nog altijd geen oppositiepartijen waarvan kan worden aangenomen dat ze het er beter van af brengen dan het Front. De tussenpauzen zijn in Roemenie aangebleven, concludeerde Alexandrescu. Dat zijn ze. Maar waar zouden de opvolgers moeten worden gezocht?

Het is spijtig dat de redactie van Kenmerk na de documentaire EG-parlementarier Karla Peijs ten tonele voerde, die nog eens mocht meedelen dat het Europees Parlement niets voelt voor een samenwerkingsprogramma met Roemenie. Niet gehinderd door enige kritische vragen stelde ze dat van hulp pas sprake is als 'er vanuit Roemenie een signaal komt' in de vorm van 'vrijere media'. Nu is de Roemeense democratie hoogst imperfect, maar laat nu uitgerekend die media, afgezien van de staatsradio en -tv, wel degelijk vrij zijn. De redactie van Kenmerk had mevrouw Peijs kunnen voorhouden dat het EG-parlement met het schrappen van de hulp de verkeerde mensen in Roemenie in de kaart speelt, de deur naar dat land dicht gooit en communicatie over verbetering van de mensenrechten afsnijdt. Maar die vragen bleven achterwege een gemiste kans.