Twee mannetjesputters strijden om gunst Maleisiers

ROTTERDAM, 20 okt. Dokter M. en prins Razaleigh Hanzah maken vandaag en morgen uit wie zich de nieuwe premier van Maleisie mag noemen. Dokter M. is de volkse afkorting van premier Datuk Seri Mahathir bin Mohamad, een arts die sinds 1981 de regeringen van het Nationaal Front (Barisan Nasional) leidt. In het 33-jarige bestaan van Maleisie, een federatie van 13 staten met een gekozen monarch, heeft het Front altijd de lakens uitgedeeld. Voor het eerst lijkt een coalitie van vijf oppositiepartijen, onder leiding van de aristocratische prins Razaleigh, een vroegere partijgenoot van Mahathir, het de Barisan Nasional moeilijk te kunnen maken.

De nieuwe oppositiepartij Semangat '46 is een afsplitsing van de UMNO, de Verenigde Maleisische Nationale Organisatie, de almachtige partij waartoe premier Mahathir en prins Razaleigh tot 1988 behoorden. Een interne machtsstrijd bracht Mahathir er toen toe UMNO om te vormen tot UMNO Baru (Nieuwe UMNO), terwijl Razaleigh voor zichzelf begon. De 53-jarige prins, een oud-minister, geniet onder de Maleisische bevolking groot aanzien als financieel en economisch deskundige. Semangat '46 (Geest '46 naar het oprichtingsjaar van UMNO) is de belangrijkste partij in de coalitie van oppositiepartijen, Volksmacht.

Anders dan vroegere oppositieleiders is Razaleigh er in geslaagd een multi-etnische en multi-religieuze beweging op te zetten net als de UMNO welhaast een noodzaak om aan de macht te komen. De prins sloot allianties met islamitische, Chinese en Indische oppositiepartijen en kan zo rekenen op steun uit alle lagen.

De bevolking van Maleisie bestaat uit drie etnische groepen: Maleisiers (58 procent), Chinezen (32 procent) en Indiers (10 procent). Hoewel de groepen in redelijke harmonie met elkaar leven, hebben etnische partijen altijd gepoogd categoriale belangen te behartigen.

Dolksteek

Mahatir heeft zich voorafgaande aan de verkiezingen enkele pijnlijke zaken moeten laten welgevallen. Eerst zegde zijn naaste medewerker Datuk Misa Hitam, Maleisie's speciale afgezant bij de Verenigde Naties, onverwachts zijn vertrouwen in de premier op door zich niet herkiesbaar te stellen voor de UMNO Baru. Daarna kondigde de Parti Bersatu Sabah (PBS), een overwegend christelijke partij uit de staat Sabah op het eiland Borneo, aan over te lopen naar de oppositie. Premier Mahatir sprak van een 'dolksteek in de rug'.

De Barisan Nasional beschikt nu nog over 124 van de 177 zetels in het parlement, waarvan UMNO Baru 73 bezet. Het aantal te betwisten zetels in de Dewan Rakyat (het Huis van Afgevaardigden) is vergroot met 3 tot 180. De overgelopen PBS heeft negen parlementariers, maar de partij maakt volgens peilingen grote kans op vrijwel alle 21 zetels in het olie- en houtrijke Sabah. De PBS eist dat een groter deel van de olie-opbrengsten ten goede komt aan de staat en dat duizenden illegale Filippijnse en Indonesische arbeidskrachten het land worden uitgezet, programmapunten die aanspreken bij de inwoners van het afgelegen Sabah.

Na het overlopen van de PBS zei Razaleigh tegen de Maleisische pers dat zijn coalitie de verkiezingen zal winnen. Hij sloot niet uit dat ook andere partijen uit het Nationaal Front zullen treden. 'Niets zou mij verbazen. Wij zijn er van overtuigd de volgende regering te kunnen vormen', aldus de prins. Premier Mahathir reageerde door te zeggen met niet minder dan een nieuwe tweederde meerderheid genoegen te nemen. Politieke waarnemers achten de kans dat de premier de macht zal verliezen klein, maar sluiten een gevoelig zetelverlies niet uit.

Het ingewikkelde Maleisische kiesstelsel, waarin de overheersing van de etnische Maleiers een ongeschreven wet is, werkt nog altijd in het voordeel van Mahatir. Degene die meer dan de helft van de 96 voor Maleiers gereserveerde zetels in de wacht sleept wordt automatisch door de koning gevraagd een nieuwe regering te vormen.

De verkiezingscampagne was vooral een woordenstrijd tussen de twee mannetjesputters Mahathir en Razaleigh, inhoudelijk verschillen de twee kandidaten niet veel van mening. De oppositie heeft ook weinig aangrijpingspunten voor kritiek, het gaat Maleisie onder Mahathir naar den vleze.

Het land, rijk aan olie en andere grondstoffen, zag zijn Bruto Nationaal Produkt (BNP) vorig jaar met 8,5 procent stijgen en voor dit jaar wordt een groei van 10,5 procent verwacht, groeicijfers die al jaren worden gehaald en waarmee Maleisie een van de rijkere landen van Azie is. Als olie-exporterend land profiteert Maleisie, net als het buurland Indonesie, dankbaar van de Golfcrisis door de gestegen olieprijzen. Het enige probleem van de economie is een tekort aan geschoolde arbeidskrachten.

Mahathir heeft de kiezers de afgelopen dagen ingepeperd dat de welvaart alleen onder zijn bezielende leiding kan worden gecontinueerd, Razaleigh zei uiteraard het tegenovergestelde. Volgende week is aan koning Paduka Seri Sultan Azlan Muhibbuddin Shah Ibni Al-Marhum Sultan Yusuff Izzuddin Ghafarullahu-Lahu Shah de eer op basis van de verkiezingen een nieuwe premier aan te wijzen.

    • Lolke van der Heide