Provence Purper

Wit komt terug, zeggen de kleurenprofeten. In het midden van de jaren '80 was de kleur zonder kleur, waarvan Kandinsky in 1911 al zei dat het 'een eindeloze muur' was, een teken van zuiverheid en anderszijn. Het werd ook de kleur van de leegte. Effen grijs nam het, in luxueus bedoelde Nederlandse interieurs over, later gecombineerd met zwart, geel of framboise. Nu krijgen we gemarmerde pasteltinten. Voor nieuwe auto's is de prognose agressiever: cognac en felle metallic-kleuren, met flonkerende mica-deeltjes erin.

Wat is er gebeurd met al die oranje kussens en bruine gordijnen waar Nederland in de jaren '70 een vooruitstrevend gevoel bij kreeg? Weggegooid, met of zonder schuldgevoel. Maar wie verzon dat we toen hardgroene keukenblokken moesten hebben? Het geeft niet meer, ze zijn wegggebroken, de scharnieren hielden het toch al niet in het met plastic beplakte spaanplaat. De keuken moest wit, of hout.

Jammer van dat lilapaarse plafond dat in acht keer bijna dekkend werden gewit: volgens het oktober-nummer van 'Bij', de trendbode van De Bijenkorf, is knalroze met pimpelpaars weer helemaal in orde, alle 'ondeugende dametjes' in de maten 92 tot en met 176 kiezen er voor. (Het blad bracht bovendien het onthutsende nieuws dat de Monty-coat, de houtje-touwtje-jas van generaal Montgomery terug is, drie weken nadat ik mijn oude exemplaar naar een instelling voor thuislozen heb gebracht.)

I n '79/'80 koos Nederland voor blauw. De kleur van lucht en water, van de Heilige Geest, van de waarheid, volgens Rudolf Steiner de kleur van 'het zich naar binnen verdichtende'. Was er een hang naar gevoelvolle geborgenheid of was blauw een begin van het koele ieder-voor-zich-tijdperk? Onderzoek naar het verband tussen kleur en leeftijd suggereert dat de voorkeur voor blauw toeneemt met de jaren: kinderen tot zes jaar houden vooral van rood en geel. (Giro-)blauw is het populairst in de puberteit.

Er zit nog steeds veel meer blauw in de kleurenwaaier van Sikkens lakfabriek in Sassenheim (vorig jaar opgegaan in Akzo Coatings) dan in de collecties van vijftien, twintig jaar geleden. Kleurenadviseur J. H. F. Vrijmoed heeft het allemaal meegemaakt. Hoe verf iets was dat de schilder in de kleuren groen en wit op deuren en raamkozijnen aanbracht als bescherming tegen de elementen, en hoe de fabriek het in de jaren '55/'60 waagde een groep architecten en beeldende kunstenaars te vragen een nieuwe waaier te ontwerpen. De volle, matte pasteltinten deden hun intrede.

Sinds de introductie van de mengmachine in de winkel is het aantal kleuren dat de actieve zelfverver kan kopen opgelopen tot vele honderden. Verf kan niet onbeperkt gemengd worden: de fabriek wil van iedere samenstelling weten of de cocktail blijvend pakt. De laatste tijd is men er bovendien achter gekomen dat er in kleur te veel kan. Onze fantasie kan het niet meer aan.

D e tijd wordt sinds deze zo mer rijp geacht voor begeleiding naar een verantwoorde persoonlijke levensstijl. De heer Vrijmoed: 'We bevinden ons in een cocooning society, ieder trekt zich terug in zijn eigen sfeertje. We hebben nu verschillende lifestyles gevisualiseerd en het kleurenpalet dat er bij hoort aangegeven.'

Vandaar de Ambiance-serie van Flexa, die kleuren aanreikt passend binnen zes levenssferen. Een daarvan is Country waarin 24 kleuren zijn opgenomen, warme roodbruine en groene tinten en zachte pastels. Uit de toelichting: 'Een vriendelijke herinnering herleeft. Natuurlijke en warme materialen zorgen voor een ongedwongen stijl van leven. De kleuren zijn als een veelbelovend begin van een zomerdag, diep en toch licht, fris en toch behaaglijk. Een palet dat herinneringen oproept aan uitgestrekte bossen, knapperend houtvuur en de geur van pas gemaaid gras... een snufje Engelse romantiek en Franse elegantie.'

Andere stijl-opties zijn Basic ('luxe zonder poespas, koel staal en glas'), Romantic ('teer en sereen, alsof de lucht gevuld wordt met zachte bloemengeuren..'), Cosmic ('voor wie sterren tellen boven nachtelijk New York net zo fascinerend is, als een Hollandse zonsondergang'), Action ('Omdat het leven geen moment saai hoeft te zijn..Voor degeen die zich niet stoort aan wat hoort, maar een eigen smaak en kleurgevoel heeft') en Baroque ('Goud, fluweel, kaarslicht en alles wat die geheimzinnige, rijke warmte in zich heeft samengesmeed').

Deze staalkaart van stijlen is gekomen naast de 'Couleur Locale'-lijn van Flexa 'waarmee u de sfeer in huis haalt van de plaatsen waarnaar ze vernoemd zijn': Nairobi beige, Kreta blauw, Manhattan grijs, Florence roze, Bali groen, Napels geel en Provence purper. Die laatste kleur zit echt in de lucht, de Bijenkorf heeft een hele keukeninrichting in Bleu de Provence, waarin de sfeer ook wordt bepaald door lavendel en rustiek hout, 'om lang na het toetje nog te blijven zitten napraten'.

T erwijl Oost-Europa het voor lopig met de zelfde kleur grauw van de afgelopen vijftig jaar moet doen, draait in het Westen de tombola van het georkestreerd individualisme vrolijk verder. Waarom zoeken we identiteit in de combinatie van exotische tussentinten tegen een achtergrond van ongecommitteerd wit?

Wittgenstein, die in zijn 'Opmerkingen over kleur' veel over wit heeft nagedacht, zegt 'Ik behandel kleurconcepten als concepten van sensaties'. Om even later Freud te hulp te roepen en de geheimen van 'kleur' te beschouwen als oerverschijnselen, vastomlijnde ideeen die bezit van ons hebben genomen. Kleuren spreken angsten en ambities aan die wij koesteren zonder ze echt te kennen. Dat hebben de sfeerleveranciers goed begrepen.

De keuze van een levensstijl hoeft tegenwoordig niet zo lang door te werken als het lidmaatschap van een kerkgenootschap vroeger. Maar het is wel de moeite waard te weten waarom we ons een nieuwe kleur laten aansmeren. Want, zoals de schilder Kandinsky schreef in 'Ueber das Geistige in der Kunst': 'Kleur is een middel om directe invloed op de ziel uit te oefenen. Kleur is de tast, het oog de toets en de psyche het klavier. Nog slechts de hand van de kunstenaar is nodig om een meesterwerk tot stand te brengen'. Een geruststelling van de verfdeskundige voor de doe-het-zelver: 'Beige blijft een evergreen'.