GRENZEN

De meest kunstmatige grenslijn van Europa is deze maand gewist. De Duitse deling was het gevolg van een geheel met mensenhand getrokken streep. Er bestaan in de wereld overigens maar weinig volledig natuurlijke grenzen, en een willekeurig getrokken lijn mag nog zo scherp bewaakt worden, weinige van zulke versperringen zijn hermetisch. Er is geen barriere tussen twee landen, of er is tegen geduwd, aan getrokken, of de regels voor overschrijding ervan worden met voeten getreden.

Elke grens heeft zijn eigen bijzondere, grote of kleine geschiedenis. Uit de overvloed aan grenzen die een verhaal verdienen, hebben de samenstellers van het onlangs verschenen Frontiers een beperkte, maar goede greep gedaan. In deze bundel geven acht schrijvers en journalisten hun impressies weer van gebieden waar ze zich om uiteenlopende redenen sterk bij betrokken voelen. Dit fraai geillustreerde boek is de schriftelijke pendant van een documentaire serie van de BBC-televisie een riskante formule die deze omroeporganisatie is toevertrouwd en die eerder geslaagde produkten van vergelijkbare aard heeft opgeleverd.

Behalve het onvermijdelijke IJzeren Gordijn tussen het voormalige Oost- en West-Duitsland, komt een bonte verzameling van grenzen en grensproblemen aan bod: de door nationale en religieuze tegenstellingen verdeelde eilanden Ierland en Cyprus; het verborgen gebied dat Finland en de Sovjet-Unie van elkaar scheidt; de imposante Frans-Spaanse Pyreneeen; alsook de culturele kloof die gaapt tussen 'pobre Mexico', zoals de Mexicanen zelf gelaten zeggen, en de welvarende Verenigde Staten. Daarnaast zijn er beschrijvingen van de gruwelijke levensomstandigheden aan de Cambodjaanse grens met Thailand, waar omvangrijke vluchtelingenkampen waaronder de tweede stad van Cambodja na Phnom Penh worden gedomineerd door guerrillagroeperingen, en van de evenmin prettige toestanden in het tot nabuurschap met Zuid-Afrika veroordeelde Mozambique.

Overigens staan bondgenootschappen onderlinge grensgeschillen niet in de weg. De 'groene lijn', die sinds 1964 de Griekse en Turkse gemeenschappen op Cyprus van elkaar scheidt, vormt de enige 'frontlijn' binnen de NAVO: twee lidstaten van dezelfde alliantie houden elkaar hier onder schot. Alleen de semi-permanente aanwezigheid van troepen van de Verenigde Naties voorkomt dat het conflict tussen de twee bondgenoten weer oplaait tot openlijke strijd. In het geval van Finland is te zien dat een flinke dosis aan neutraliteit gekoppelde inschikkelijkheid en zelfcensuur het bestaan van kleine mogendheden aan de grens van een onbescheiden grootmacht draaglijk kunnen maken. In zijn bijdrage over de drie a vier kilometer brede, geheime bufferzone aan de Finse kant van de grens met de Sovjet-Unie, geeft Nigel Hamilton inhoud aan het begrip 'Finlandisering'.

Wat politiek gevoelige grenzen, zoals die van Cyprus en Finland, met zoveel andere vredesfrontlijnen gemeen hebben, is camera-schuwheid. Illegale handel en migratie maken veel grensregio's tot enigszins geheimzinnige streken, waar voortdurend een verfijnd kat-en-muisspel wordt opgevoerd. Zo kent bijvoorbeeld de grens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek een lange smokkeltraditie, drijven Finnen een lucratieve handel in uiteenlopende zaken uit de Sovjet Unie, zoals kunstschatten en anabole steroiden, en fungeert de noordelijke Mexicaanse grens als draaideur voor een grootscheepse clandestiene migratie naar de Verenigde Staten. Het stuk over de Mexicaans-Amerikaanse grens, door Richard Rodriguez, is vooral aardig als analyse van de culturele verschillen in het dagelijks leven van deze zo radicaal verschillende buren.

Frontiers is een onderhoudend boek dat met een goed gevoel voor timing op de markt is gebracht, in een tijd waarin grenzen steeds meer een 'issue' lijken te worden.

Frontiers

door Ronald Eyre, Nadine Gordimer, e.a.

272 blz., geill., BBC Books 1990, f64,45

ISBN 0563207019