De wereld een markt

En het was die nacht nog lang heel rustig in de straten van Moskou, meldde deze week onze correspondent. President Gorbatsjov van de Sovjet-Unie kreeg de Nobelprijs voor de vrede, de hele wereld stuurde felicitaties, maar in eigen land wordt Michail Sergejevitsj de rug toegekeerd. Lof uit het Westen, minachting van de Sovjet-burgers die de buik vol hebben van perestrojka, die communistische chaos heeft veranderd in anarchistische warboel, vooral in de grote steden, waar deze winter hongersnood al niet meer uitgesloten wordt.

En weer leek Gorbatsjov niet te durven kiezen, toen hij deze week zijn economisch plan indiende bij de Opperste Sovjet, het parlement van de Unie. Volgens zijn aartsrivaal, Boris Jeltsin, is het een halfslachtig compromis tussen het radicale 500-dagen plan van Gorbatsjovs eigen raadsadviseur Stanislav Sjatalin en de trucs uit de oude doos van Sovjet-premier Ryzjkov. De machtsstrijd met Boris Jeltsin, president van Rusland, de grootste Unie-republiek, laaide weer op, hoewel beiden de deur naar een politiek compromis niet dichtsloegen. Gisteren schaarde de Opperste Sovjet, het parlement van de Unie, zich met grote meerderheid achter Gorbatsjovs plan.

De sanering van het Amerikaanse begrotingstekort ging deze week een nieuwe ronde in. Het Huis van Afgevaardigden nam, voor de tweede keer in twee weken tijd, een voorstel aan dat voorziet in belastingverhoging voor de rijken en forse bezuinigingen op defensie. President Bush dreigde meteen met een veto, mocht deze begroting uiteindelijk de uitkomst worden van het debat in het door de Democraten beheerste Congres, Huis en Senaat samen. De Senaat keurde vervolgens een eigen voorstel goed, zonder de gewraakte belastingverhoging.

In de Europese Gemeenschap ruzieden de landbouwministers deze week verder over vermindering van de landbouwsubsidies. Een voorstel van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EG, om de subsidies in tien jaar met 30 procent te verlagen, te beginnen vanaf 1986 (wat voor de resterende vijf jaar neerkomt op een reductie van 15 procent), stuitte opnieuw op bezwaren. Duitsland en Frankrijk vrezen voor het inkomen van hun boeren. Zolang de landbouwkwestie niet is opgelost, kan het Europese standpunt niet worden geformuleerd voor de GATT-conferentie die in december in Brussel plaatsheeft. Deze conferentie moet een nieuwe fase inluiden in de liberalisering van de wereldhandel. De andere deelnemers, zoals Canada, de Verenigde Staten en Japan, hebben hun voorstellen al bij de GATT ingediend. Afgelopen maandag was de officiele deadline.

Het gebakkelei in de EG over de datum waarop de tweede fase van de Economische en Monetaire Unie (EMU) moet ingaan, lijkt deze week te zijn beslecht door de Duitse bondskanselier, Helmut Kohl, hij geeft de voorkeur aan 1 januari 1994. De Europese Commissie, voorzitter Jacques Delors voorop, en de Duitse minister van buitenlandse zaken, Hans-Dietrich Genscher, hebben steeds gepleit voor 1 januari 1993, de datum waarop de Europese markt zonder grenzen een feit moet zijn. Bij de tweede fase gaat het om de oprichting van een centrale bank en een enkele munt in Europa.

Zolang de Europese grenzen nog bestaan, kunnen deze voor acties worden benut om grieven kracht bij te zetten. Spaanse vrachtwagenchauffeurs blokkeerden deze week de grensovergangen met Frankrijk om een subsidie voor gestegen brandstofkosten af te dwingen bij Madrid. Italiaans douanepersoneel sloot alle grensovergangen met Oostenrijk af (geen EG-lid, wil wel), uit protest tegen het, volgens hen, beperkte vergunningenbeleid van Wenen. Het grenspersoneel wil ook een nette afvloeiingsregeling voor na '1992'.

In de voormalige DDR wordt volop gezwendeld, de regering in Bonn is al voor 500 miljoen D-mark het schip ingegaan, door papieren transacties met zogeheten overdraagbare roebels die tegen harde D-marken zijn ingewisseld, en de daders, firma's uit Oost en West zijn betrapt, gearresteerd en worden voor de rechter gesleept.

Theoretici van beleggingen en financieringen kregen deze week de Nobelprijs voor de economie, drie Amerikanen die methodes hebben ontdekt om het risico, dat aan beleggingen nu eenmaal kleeft, zo slim mogelijk te spreiden.