Student op kamers onder controle; Informatiseringsbankvordert teveel betaalde studiefinanciering terug

GRONINGEN, 19 okt. Voor de thuiswonende student die ten onrechte de hogere basisbeurs voor kamerbewoners krijgt, breken er spannende tijden aan. Hij loopt kans straks zelfs voor de rechter te worden gesleept.

De Groningse Informatiseringsbank, die de studiebeurzen uitbetaalt, is deze maand een grootscheepse controle-actie begonnen die zich uitstrekt tot iedereen die in 1990 een beurs als kamerbewoner heeft gehad.

'Kamerbewoners' die eigenlijk gewoon thuis wonen, kunnen de schade beperken door alsnog het controle-formulier van de Informatiseringsbank juist in te vullen. Ze hoeven dan enkel het bedrag terug te betalen dat na 1 januari te veel aan beurs is ontvangen. Wie dat niet doet, loopt het risico met justitie in aanraking te komen.

Na 1 november gaat de bank namelijk bij een aantal van hen controleren of ze het controle-formulier naar waarheid hebben ingevuld. Als dat niet het geval is, wacht hen het openbaar ministerie. In dat geval is er sprake van fraude, al wil de plaatsvervangend hoofddirecteur van de bank, dr. C. van Eykelenburg, dat woord liever niet gebruiken. Hij spreekt bij voorkeur over 'het verstrekken van onjuiste gegevens'. Want, zegt hij, 'je moet studenten niet stigmatiseren'.

De touwtjes worden nu wel strakker aangetrokken bij de bank, onderstreept Van Eykelenburg. 'Wij weten dat we ieder jaar te veel uitbetalen. Helemaal eraan ontkomen kun je niet. Maar we kunnen wel proberen dat bedrag zo laag mogelijk te houden, want het gaat toch om een forse hoeveelheid geld.'

Volgens de plaatsvervangend hoofddirecteur is het ten onrechte te veel betalen van studiefinanciering dit jaar gaat het naar schatting om zo'n 140 miljoen gulden voor een belangrijk deel te wijten aan slordigheid bij studenten die wijzigingen in hun gegevens niet of te laat doorgeven. 'Of door onzorgvuldigheid verkeerde informatie verstrekken', voegt hij eraan toe. 'Nogmaals, wij spreken liever niet van fraude.'

Bij haar controle-acties hanteert de bank een vaste procedure: eerst wordt bij de studenten nagegaan of de informatie van de bank volgens hen juist is. Zo schreef de bank in mei ruim 150.000 studenten aan die hadden opgegeven dat zij in aanmerking kwamen voor een tegemoetkoming als bijdrage in de kosten van de ziektekostenverzekering. Bijna 20.000 van hen meldden toen dat zij bij nader inzien toch verzekerd waren via het ziekenfonds van hun ouders. Het ging om circa 15 miljoen gulden, een relatief gering bedrag dat op de betreffende studenten wordt verhaald.

De komende tijd zal de bank nog regelmatig bij groepen klanten controleren of die inderdaad het door hen geclaimde recht op studiefinanciering hebben. Voor een deel doet de bank dat buiten de student om. Zo worden de opgegeven ouderlijke inkomens van studenten die een topbeurs ontvangen vergeleken met gegevens van de belastingdienst.

Jaarlijks worden ook de inschrijvingsgegevens van scholen, hogescholen en universiteiten vergeleken met die van de bank. Daarbij wordt telkens een relatief groot aantal studenten benaderd die voor de bank alsnog moeten aantonen dat zij daadwerkelijk aan een erkende onderwijsinstelling zijn ingeschreven.

De controle-acties kosten jaarlijks 'een fractie van de opbrengst', zegt Van Eykelenburg. Een overzicht van de uitgaven heeft hij niet bij de hand. Maar hij wijst erop dat elke actie als een afzonderlijk project wordt opgezet en van een afzonderlijke begroting wordt voorzien.

'Op dit moment levert elke controle nog zoveel geld op dat de kosten daarbij in het niet vallen.' Dat geldt ook voor de deze maand begonnen controle onder de kamerbewoners. De kosten daarvan komen volgens Van Eykelenburg niet boven de twee miljoen gulden, waarvan de helft opgaat aan de advertentiecampagne. Hij verwacht een 'opbrengst' van zo'n 34 miljoen gulden, op een totaal van 2,3 miljard gulden aan basisbeurzen voor kamerbewoners.

Hoeveel studenten straks nog eens extra worden gecontroleerd en hoe dat gebeurt, wil van Eykelenburg niet kwijt. 'Daarover moet u mij na afloop nog maar eens benaderen.' Hij hoopt in elk geval dat van de controles een preventieve werking uitgaat. 'Ik denk dat de student zorgvuldiger te werk gaat als hij merkt dat zijn gegevens straks kunnen worden gecontroleerd.'

Eigenlijk wil de plaatsvervangend hoofddirecteur helemaal af van de controle-acties, die voor de bank alleen maar extra werk betekenen. Een sterke vereenvoudiging van het beurzenstelsel waarbij iedereen eenzelfde aanspraak kan maken op studiefinanciering zou natuurlijk het gemakkelijkst zijn. De voor eind volgend jaar beloofde collectieve ziektekostenverzekering van studenten betekent na de openbaar vervoerskaart een verdere vereenvoudiging. Een veel verdergaande versimpeling is voorlopig politiek niet haalbaar, erkent van Eykelenburg.

Om toch van de controles af te komen wordt gestudeerd op de mogelijkheid de bewijslast voor de student bij zijn inschrijving te leggen. Hij moet dan bij het aanvragen van studiefinanciering met documenten aantonen dat hij inderdaad op kamers woont of aan een bepaalde onderwijsinstelling ingeschreven is.

Volgens Van Eykelenburg is dat geen blijk van wantrouwen van de overheid. 'De overheid heeft tegenover de samenleving de plicht ervoor te zorgen dat zij zorgvuldig met haar geld omgaat. Daar zijn we ons ten volle van bewust. Van een student vragen of hij kan aantonen dat hij op kamers woont past daarbij. Het voorkomt dat je te veel geld betaalt, zo simpel is dat.'