Stress en monotoon werk bij wet verboden

DEN HAAG, 19 okt. Vanaf begin deze maand is stress op de arbeidsplek bij wet verboden. Volgens de Arbeidsomstandighedenwet (ARBO-wet) moeten werkgevers ervoor zorgdragen dat het werk en de werkplek zodanig zijn ingericht dat ze geen nadelige invloed hebben op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de werknemers.

Eerder al schreef deze wet voor dat het werk veilig moet zijn en dat de werknemers en werkgevers in gezamenlijk overleg zorg moeten dragen voor een goede en gezonde werkplek. Daar is nu het welzijns-element aan toegevoegd.

In de Ed Laurens-sigarettenfabriek in Den Haag wordt op een serieuze manier met de nieuwe regelgeving omgesprongen. In overleg met personeelszaken, de ondernemingsraad en de medische dienst wordt gewerkt aan een zodanige inrichting van het werk dat stress en monotoon werk zoveel mogelijk wordt vermeden.

Dat is geen geringe opgave in een fabriek waar dit jaar naar schatting 4,3 miljard sigaretten de poort uitgaan. In de ver doorgevoerde geautomatiseerde fabriek is eentonig werk nauwelijks te vermijden. De machine bepaalt in hoge mate het tempo en de aard van het werk waar de individuele werknemer hoogstens zelf kan bepalen of hij blijft zitten of gaat staan. Of zoals het in een folder van het ministerie van sociale zaken staat: 'Voor een jongen die om de vier seconden een ballon op een tuitje moet zetten, zodat de ballon bedrukt kan worden, moet een flinke griep welhaast een zegen zijn'.

Hoe kan dan nog aan de ARBO-wet worden voldaan waarin staat dat de werknemers het werk zoveel mogelijk naar eigen inzicht moeten kunnen indelen en mensen niet verlaagt tot zielloze robotten?

'We hebben de kwaliteitscontrole terug naar de basis gebracht', zegt het hoofd van de afdeling personeelszaken mevrouw C. Nijenhuis van de Laurens-fabrieken. 'Vroeger hadden we mannen in witte jassen van het laboratorium die als een politiemacht de fabriekshal binnenkwamen en kwaliteitscontroles uitvoerden. In onze nieuwe opzet moeten de mensen die aan de sigarettenmachine staan die controles zelf uitvoeren. Het laboratorium ontwerpt nu specificaties waaraan de sigaret moet voldoen en voert steekproefsgewijs eindcontroles uit. Dat betekent dat de werknemer aan de machine meer verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het produkt', zo zegt mevrouw Nijenhuis.

De produktiemedewerker moet nu om het kwartier een aatal kaliteitscontroles uitvoeren en dat op een lijst bijhouden. Het gaat daarbij voornamelijk om de diameter en het gewicht van de sigaret.

De Laurens sigarettenfabriek telt 320 werknemers waarvan 200 in ploegendienst in de produktie werken. Ondanks dat het aantal rokers in absolute zin afneemt, blijkt de consumptie van sigaretten toch toe te nemen. Ten opzichte van vorig jaar zal dit jaar de produktie bij Laurens met 700 miljoen sigaretten stijgen. Voor een deel wordt deze stijging veroorzaakt doordat Laurens in de voormalige DDR een nieuwe sigaret 'Golden American' op de markt brengt en voor een ander deel doordat de rokers in Nederland per roker meer roken.

Een andere maatregel die in de Laurens-fabriek is doorgevoerd ter verhoging van de arbeidsvreugde komt er op neer dat de produktiemedewerkers kleine storingen aan de machines zelf moeten verhelpen en dat pas bij grote defecten de onderhoudsploeg wordt ingeschakeld. 'Op die manier hebben wij de werknemers meer verantwoordelijkheid willen geven en daarmee het monotone van de arbeid willen doorbreken', zo zegt Nijenhuis. En met succes. Terwijl in deze industrietak het ziekteverzuim op 9,2 procent ligt en het landelijke gemiddelde op 8,8 procent, kent men bij Laurens een ziekteverzuim van slechts 4,9 procent.

'Eerlijkheidshalve moet ik daar wel aan toevoegen dat de mensen naast de 25 vakantiedagen ook nog 241/2 dag vrij hebben als gevolg van arbeidsduurverkorting. Dat betekent dat men eens in de twee weken op vrijdag vrij heeft. Bovendien is de beloning bij ons ten opzichte van andere bedrijven hoog.'

Een ander probleem is het hoge geluidsniveau dat de machines in de hal veroorzaken. Op rigoureuze wijze is iedere werknemer bij de dokter geroepen en zijn hem oordopjes aangemeten. Structureel worden geen nieuwe machines meer aangeschaft die meer dan 85 DBA produceren. En voor akoestische problemen is het bekende geluidsbureau Peutz ingeschakeld die heeft geadviseerd over verlaagde plafonds en muurbedekking. De schaftlokalen zijn geisoleerd zodat de werknemers in de pauzes ten minste even van de herrie zijn verlost.

Zijn deze maatregelen bij Laurens nu genomen omdat de ARBO-wet dergelijke voorzieningen voorschrijft of heeft het meer te maken met een goede bedrijfsvoering gericht op verhoging van de kwaliteit van het produkt en maximalisatie van de winst? Nijenhuis glimlacht en vraagt of ze eerlijk moet antwoorden. 'Het heeft natuurlijk toch iets geks dat het welzijn van de werknemers per wet moet worden geregeld. Het zou vanzelfsprekend moeten zijn. En natuurlijk kunnen wij niet met een onbeperkt budget maatregelen treffen. Het mooiste zou natuurlijk zijn als je een compleet nieuwe fabriek zou kunnen neerzetten. Maar dat is natuurlijk onmogelijk. We doen wat we kunnen maar het moet natuurlijk wel in een redelijke verhouding tot het bedrijfsresultaat blijven staan.'

Ten slotte heeft Nijenhuis toch nog wel een vraag aan de bedenkers van de nieuwe welzijnsregels van de ARBO-wet. Het bedrijf telt veertig buitenmedewerkers die hoogst individueel aan het werk zijn. Toch schrijft de ARBO-wet voor dat werknemers contacten moeten kunnen onderhouden met collega's. 'Een heel begrijpelijke regel. Maar volstrekt onuitvoerbaar. Het enige dat we kunnen doen is regelmatig districtsbijeenkomsten houden waar onze vertegenwoordigers elkaar kunnen ontmoeten. Of is het soms de bedoeling dat we onze vertegenwoordigers twee aan twee op pad sturen?'

Afgezien van deze kleine onduidelijkheid moet het voor de consument toch een geruststellende gedachte zijn dat het produkt dat van overheidswege op de verpakking moet hebben staan dat het gebruik schadelijk is voor de gezondheid, op een zo gezond mogelijke manier wordt geproduceerd.

    • Henk Kool