Opperste Sovjet steunt Gorbatsjov

MOSKOU, 19 okt. Nog voordat president Gorbatsjov een woord ter verdediging van zijn plan had gezegd, heeft het parlement van de Sovjet-Unie vanmorgen zijn economische hervormingsprogramma al goedgekeurd.

Met 356 stemmen voor, twaalf tegen en 26 onthoudingen nam de Opperste Sovjet het presidentiele plan aan als 'uitgangspunt voor de discussie'. In een relatief korte toespraak tot het parlement van de Unie legde Gorbatsjov vervolgens uit waarom hij heeft gekozen voor een minder gedetailleerd programma dan het 'vijfhonderd dagen-plan' van zijn economische adviseur Stanislav Sjatalin. Volgens de president biedt het zijne meer ruimte voor de 'soevereine' republieken om hun eigen economische beleid te voeren. 'Dat is een principiele keuze', aldus Gorbatsjov. 'Het laatste woord is aan het volk zelf. Dat moet het doen.'

De kritiek van zijn politieke concurrent Boris Jeltsin, de leider van de Russische republiek (de grootste deelrepubliek in de Unie) die Gorbatsjov dinsdag van 'sabotage' beschuldigde, was in zijn ogen slechts ingegeven door 'politieke overwegingen'. Jeltsin speelt een 'politiek en immoreel spel', hij zoekt slechts de 'confrontatie', omdat hij maar een ding wil en dat is de regering van premier Ryzjkov ten val brengen, zo liet Gorbatsjov doorschemeren. Maar 'een coalitie pleegt niet tot stand te komen op basis van ultimata', aldus Gorbatsjov, die vervolgens zijn oproep tot een 'bondgenootschap van alle democratische krachten' herhaalde.

Pag.5: Vervolg

Ryzjkov op zijn beurt heeft vandaag al laten weten dat hij niet van plan is af te treden. Hij zei bereid en in staat te zijn het programma van de president uit te voeren als hem dat zou worden gevraagd. Tot nu toe heeft Gorbatsjov de premier steeds de hand boven het hoofd gehouden.

Het land dat in een 'diepgaande crisis' verkeert, heeft volgens Gorbatsjov behoefte aan politiek-bestuurlijke 'consolidatie'.

Maar ook al is zijn compromis-programma bedoeld als 'synthese' tussen de centralistische opvattingen van Ryzjkov en de radikale decentralisatie die in het plan-Sjatalin ligt besloten, het tendeert toch meer naar de visie van Sjatalin dan naar de defensieve houding van de regering. Gorbatsjovs economische adviseur Abel Aganbegjan, die in feite de auteur is van het programma van de president, hield de Opperste Sovjet gisteren zelfs expliciet voor dat het compromis allerminst een knieval is voor premier Nikolaj Ryzjkov die zich de afgelopen anderhalve maand hardnekkig heeft verzet tegen de in zijn ogen 'onrealistische shocktherapie' van Sjatalin.

Dat er in het plan van de president prijsverhogingen van hogerhand zijn opgenomen, die Ryzjkov dit voorjaar al voorstelde en voor Sjatalin en de zijnen onaanvaardbaar waren omdat zo de centrale plan-bureaucratie nooit zou kunnen worden doorbroken, is alleen maar gedaan om 'hyper-inflatie' op de vrije markt te voorkomen.

Ook de decentralisatie krijgt alle kans. De deelrepublieken krijgen geen opdrachten van het centrum meer, zo zei Aganbegjan. Het zal omgekeerd zijn: ze delegeren slechts bevoegdheden aan de Unie. Aan de principiele keuze voor een vrije-markteconomie is niets afgedaan, aldus Aganbegjan, die daarmee de uitspraak van Gorbatsjov vanmorgen, als zou zijn economische beleid passen 'in het kader van een socialistische keuze', op zijn minst nuanceerde.

Aganbegjan deed op zijn beurt een aanval op Jeltsin, wiens redevoeringen over en kritiek op Gorbatsjovs plannen de Sovjet-Unie buitenlandse leningen ter waarde van 'enkele miljarden' hebben gekost. Buitenlandse investeerders, aldus de econoom, worden afgeschrikt door de voorspelling van Jeltsin dat het programma van Gorbatsjov op een ramp uitloopt.

Door de overeenstemming in de Opperste Sovjet kan het debat over het economische programma van Gorbatsjov waarschijnlijk vandaag nog worden afgerond.