Noodtoestand in provincie Natal ook opgeheven

PRETORIA, 19 okt. De Zuidafrikaanse president F. W. de Klerk heeft gisteren de vier jaar oude noodtoestand in Natal, de enige provincie waar de maatregel nog van kracht was, opgeheven.

Hiermee is een van de laatste obstakels weggeruimd voor onderhandelingen met het Afrikaanse Nationaal Congres (ANC) en andere organisaties en voor het opheffen van de Amerikaanse sancties tegen Zuid-Afrika.

De Klerk, die zijn aankondiging deed op een persconferentie in Pretoria, zei dat hoewel er nog steeds sprake is van sporadisch geweld in Natal, de situatie dermate is genormaliseerd dat de orde kan worden gehandhaafd aan de hand van het normale rechtssysteem. De afgelopen vier jaar kwamen in de roerige provincie meer dan 4.000 mensen om het leven in de burgeroorlog van zwarte groepen onderling.

Het tijdstip waarop De Klerk zijn aankondiging heeft gedaan is zorgvuldig gekozen: vier dagen voor het begin van zijn bezoek aan Nederland en Luxemburg, zijn vierde reis naar het buitenland in vijf maanden tijd. De president hoopt, nu in heel Zuid-Afrika de noodtoestand is opgeheven, dat de Europese Gemeenschap zal besluiten de sancties tegen zijn land op te heffen.

Het ANC en de Inkatha-beweging van chief Mangosuthu Buthelezi (die als thuisbasis Natal heeft) hebben positief gereageerd op het opheffen van de noodtoestand en gezegd dat de weg naar onderhandelingen nu vrij is.

Ook de Amerikaanse regering toonde zich verheugd over het besluit van De Klerk, maar een functionaris zei dat Pretoria nog aan een voorwaarde zal moeten voldoen voordat de sancties worden opgeheven. Het Amerikaanse Congres heeft president George Bush eerder de bevoegdheid gegeven de sancties op te heffen nadat Zuid-Afrika aan vier van vijf voorwaarden zou voldoen. De twee bepalingen die nog moeten worden vervuld zijn het vrijlaten van alle politieke gevangenen gekoppeld aan de terugkeer van ballingen en het opheffen van twee wetten: de Wet op de Groepsgebieden, waarin aparte woongebieden voor de verschillende rassen zijn vastgelegd en de Registratiewet, die voorschrijft dat alle Zuidafrikanen moeten worden geclassificeerd naar ras.

De Klerk zei gisteren dat er overeenstemming bestaat met het ANC over het vrijlaten van de laatste politieke gevangenen en de terugkeer van ballingen en dat de inhoud van een akkoord daarover binnenkort zal worden bekendgemaakt.

Het schrappen van Wet op de Groepsgebieden heeft De Klerk beloofd voor begin volgend jaar, maar hij zei dat de Registratiewet pas kan worden opgeheven nadat een nieuwe grondwet is opgesteld en aangenomen, aangezien de huidige grondwet is gebaseerd op de registratie naar ras.

De president zei dat met het opheffen van de noodtoestand in het hele land, die op het hoogtepunt van de onrust in juni 1986 werd ingesteld, is voldaan aan de laatste voorwaarde die het ANC en andere zwarte organisaties hadden gesteld aan onderhandelingen met de regering over een nieuwe grondwet.

De Klerk voorspelde dat de gesprekken met zwarte leiders zullen leiden tot overeenstemming over een nieuwe grondwet, nog voor de volgende algemene verkiezingen in 1994 en herhaalde een eerdere uitspraak: 'Zuid-Afrika heeft zijn laatste blanke verkiezingen gehad'.