Egelbezem

'Donderdagochtend om kwart over tien ontdekte Joost de Keizer iets vreemds aan de fluitketel.' Zo begint het nieuwste prentenboek van Anthony Browne Er gaat iets veranderen. Op het bijbehorende plaatje is een glanzende, oer-Engelse ketel bezig oortjes te krijgen. Onder de bodem verschijnt een pootje en uit het handvat krult een cyperse staart. Op de volgende prent is het hele handvat al van poes en ook verder in het huis van Joost gebeuren er beestachtig vreemde dingen. Uit de vormen van de bank ontsnapt een krokodil, de leunstoel verandert in een zittende gorilla, de bezem scharrelt weg als egeltje. Toen vader 's ochtends wegging om moeder op te halen had hij tegen Joost gezegd dat er veel ging veranderen. Zou hij dit bedoeld hebben? Op de laatste bladzijde wordt de grote verandering binnen gedragen: een krijsende rose baby.

De situatie van een kleuter die zonder enige voorbereiding met een nieuw zusje geconfronteerd wordt mag weinig reeel zijn, het kind dat de betekenis van door volwassenen gedane mededelingen absoluut niet kan schatten, komt in alle gezinnen voor. Wie achteraf nog eens goed kijkt en dat is bij Browne raadzaam, want er staat altijd meer op dan je dacht ziet dat de baby al wordt aangekondigd. Op de televisie is een nest met eieren en een voederende moedervogel te zien. De voetbal die Joost in boze verveling wegtrapt wordt in de lucht een ei waaruit een ooievaar wegvliegt.

Zoals in veel van zijn boeken toont Browne een feilloos gevoel voor de verlatenheid en vage angsten die een kind kunnen bedreigen. Het is vooral de verbeeldingskracht die hij zijn jonge publiek als steun aanreikt. Zo is het een opwindende bezigheid om in de kille afgepastheid van Joosts huis te speuren naar de magische veranderingen: waar zou de werkelijkheid gaan verschuiven?

In Gorilla krijgt Anne's verdrietige relatie met haar aan werk verslaafde vader een mooi tegenwicht in een droom-nacht met een vriendelijke gorilla. Ook hier geeft het plezier van goed kijken de lezer lucht: geen detail zonder apevorm, en op de plaat waar Anne en Gorilla klaar staan voor hun nachtelijk avontuur glimlacht zelfs het stopcontact in blijde verwachting.

Anthony Browne (1946), die in Engeland al langere tijd bekendheid geniet, is na een late introductie (1988) in ons land duidelijk aan een inhaalmanoeuvre bezig. Vooral zijn schilderingen bij de heruitgave van Alice in Wonderland trokken aandacht. In de Arnhemse Kinderboekwinkel is nu een keuze uit zijn illustraties te zien. Browne werkt bijna uitsluitend in aquarel. Uit de grote mate van precisie spreekt zijn vroegere baan als medisch tekenaar. Afgezien van de intensiteit van enkele kleuren hebben de aquarellen weinig verloren bij het drukken: soms lijken er ingelijste boekenpagina's aan de muur te hangen.

Interessant zijn met name de hier nog niet gepubliceerde boeken en de schetsen voor Alice, waaruit blijkt dat de vreemde, maar veelzeggende details vaak pas al schilderend ontstaan. Spannend is ook dat de hertogin met de biggebaby in potlood nog een soort onderjurk draagt, die later verandert in een heuse robe van velours. Hier mag je even in de keuken van de schilder kijken. Uit het onvertaalde The visitors who came to stay over een meisje dat haar vader moet gaan delen met een nieuwe moeder, die ook nog een vervelend zoontje meeneemt hangen er twee prenten, die Browne tonen in al zijn technische vaardigheid, sensitiviteit en gevoel voor humor. Op de eerste plaat biedt een vrolijk strand vol surrealistische grappen een kleurig kijkspel: tussen de meeuwen vliegt een biggetje, een liggende dame heeft op de plaats van haar borsten twee spiegeleieren en naast een paar knalrode pumps liggen blote voeten met hoge hakken van vlees. Op de prent ernaast zitten vader en dochter alleen hun achterhoofd is zichtbaar in een leeg paviljoen aan een verlaten strand. Het meisje heeft de 'visitors' naar huis gestuurd en nu mist ze iets onbestemds. Op de klok van het paviljoentje ontbreken de wijzers, de sfeer is desolaat. Hier doet Browne wat in prentenboeken nauwelijks voorkomt: hij schildert emotie.