Vice-premier Javlinski mag niet aftreden; Russische topverdeeld over hervormingsplannen

MOSKOU, 18 okt. Binnen de politieke top van Rusland, de grootste Sovjet-republiek, is een conflict uitgebroken over het economische hervormingsbeleid. Het overgangsprogramma dat president Michail Gorbatsjov eergisteren de Opperste Sovjet van de Unie heeft voorgelegd, heeft dit meningsverschil uitgelokt.

De regering van de Russische republiek (RSFSR) is het onderling niet eens kunnen worden over de vraag hoe ze moet reageren op het beleidsplan van Gorbatsjov dat een 'synthese' moet zijn tussen de wensen van de radicale hervormers rondom de Russische leider Boris Jeltsin en de centrale 'planners' rondom premier Nikolaj Ryzjkov. Vice-premier Grigori Javlinski wil nu aftreden omdat hij geen uitweg ziet voor Rusland nu Gorbatsjov deze republiek met zijn minder vergaande plan voor een voldongen feit wil plaatsen. Maar premier Ivan Silajev heeft deze stap van zijn plaatsvervanger 'categorisch' van de hand gewezen.

Javlinski kondigde zijn aftreden gistermiddag aan in het parlement van de RSFSR. Javlinski, 37 jaar, is een van de economen die heeft meegewerkt aan het 'vijfhonderd dagenplan' van de presidentiele raadsadviseur Stanislav Sjatalin. Het Russische parlement onder leiding van Boris Jeltsin heeft dat programma overgenomen. Volgens Javlinksi kan het nu niet worden uitgevoerd. Een verdere verslechtering van de economie en inflatie zullen het gevolg zijn, aldus Javlinski. Volgens het vijfhonderd-dagen-plan, dat een zeer snelle liberalisering en privatisering van de economie beoogt, zouden de prijzen van de eerste levensbehoeften door de staat moeten worden vastgesteld om de sociale gevolgen in eerste instantie op te vangen. Nu president Gorbatsjov de groothandelsprijzen heeft vrijgegeven, kan dat niet meer.

Dit cruciale aspect van het plan-Sjatalin is overigens van verschillende kanten gekritiseerd omdat sommigen zich afvragen of het wel mogelijk is om alleen de prijzen van staatswege in de hand te houden als de centrale macht voor het overige al zijn invloed moet opgeven, zoals het programma van de RSFRS beoogt. Javlinski voegde er in zijn rede tot het Russische parlement nog aan toe dat hij het betreurde dat het 'wetenschappelijk' hervormingsbeleid dat hij voorstaat is uitgemond in een 'politiek' gevecht tussen de Sovjet-Unie en Rusland.

Premier Silajev reageerde onmiddellijk zeer fel op het dreigende vertrek van Javlinski. Volgens hem moet in de huidige 'gecompliceerde situatie iedereen op zijn post blijven'. 'Op dit moment is energieke actie geboden', aldus Silajev. Volgens hem zou Javlinski door op te stappen alleen maar illustreren dat hij een 'hartstochtelijke jongeling' was maar 'geen staatsman'.

Ook de Opperste Sovjet van de RSFSR nam gisteren nog geen genoegen met de verklaring van Javlinski. Volgens vice-voorzitter Roeslan Chasboelatov, die de honneurs waarneemt omdat Boris Jeltsin nog steeds niet werkt wegens een lichte hersenschudding, was het voornemen van Javlinski een 'signaal voor de crisis' waarin het land verzeild is geraakt. Maar de volksvertegenwoordiging wilde zijn verzoek om af te mogen treden gisteren niet bekrachtigen en heeft de beslissing voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Eergisteren deed Jeltsin, die toen van zijn ziekbed naar het parlement kwam om een onverwachte toespraak te houden, drie suggesties hoe Rusland zou kunnen reageren op het ook volgens hem 'catastrofale' plan van Gorbatsjov. Behalve de 'dure en gecompliceerde variant' om de RSFSR nu bijna geheel los te maken uit de Unie (inclusief een eigen munt, douane en leger) zou het ook kunnen afwachten waar Gorbatsjovs schip zal stranden. Jeltsin bood echter ook een politieke opening: een 'reele coalitieregering met een andere premier dan Ryzjkov en veel andere ministers'.

Vrijdag en zaterdag zal de Opperste Sovjet van de Unie de definitieve beslissing nemen over het hervormingsprogramma.

    • Hubert Smeets