Premier Oekraine treedt af na reeks van demonstraties

MOSKOU, 18 okt. De premier van de Oekraine, Vitali Masol, heeft gisteren zijn ontslag aangeboden. Een hongerstaking van studenten in Kiev, die al ruim twee weken duurde, en die de laatste dagen werd ondersteund met massademonstraties, heeft gisteren de regering van de Oekraine op de knieen gedwongen, nadat de Opperste Sovjet van de Oekraine eerst alle eisen van de studenten had ingewilligd.

Er komen nu nieuwe verkiezingen voor het parlement als de bevolking zich daar in een referendum voor uitspreekt, zo heeft het parlement gisteren in een resolutie vastgesteld. Daaraan zullen voor het eerst in de geschiedenis van de Sovjet-republiek verschillende politieke partijen kunnen meedoen. De andere eisen die gisteren zijn ingewilligd liggen in het verlengde hiervan: Oekraiense dienstplichtigen zullen niet meer buiten de republiek gelegerd mogen worden; het bezit van de communistische partij en haar jongerenorganisatie wordt in beslag genomen, en de Oekraine zal het nieuwe unieverdrag, waaraan nu onder leiding president Gorbatsjov wordt gewerkt, hoe dan ook niet ondertekenen zolang de republiek nog geen nieuwe grondwet heeft.

De hongerstaking begon zeventien dagen geleden. Het waren nauwelijks meer dan tweehonderd studenten die er aan meededen, de meesten in een tentenkamp op het plein van de Oktoberrevolutie en bij het parlementsgebouw. Maar de uitstraling ervan oversteeg dit aantal snel. Het protest bereikte zondag zijn climax toen ongeveer vijftigduizend demonstranten optrokken naar het gebouw van de Opperste Sovjet om de vier belangrijkste eisen van de studenten kracht bij te zetten. Dat Afghanistan-veteranen de ordedienst voor hun rekening namen, gaf de manifestatie een extra lading.

Pag.5: Vervolg

Het succes van deze demonstratie stond in nogal schril contrast tot de mislukte poging van de partij, twee weken eerder, om ook een 'eigen massa' op de been te brengen. Deze betoging van oorlogsveteranen en slachtoffers van het nationaal-socialisme, die als officieel motto had om de erfenis van Lenin en de Oktoberrevolutie in positieve zin onder de aandacht te brengen, bracht slechts een klein aantal mensen op de been. Uit het hele land kwamen solidariteitstelegrammen binnen van arbeidersraden en onafhankelijke vakbonden die stakingen en werkonderbrekingen in het verschiet zeiden te hebben. Zeven volksvertegenwoordigers van de nationalistische oppositie, die dit voorjaar bij de verkiezingen die half volgens de oude stijl waren georganiseerd geen meerderheid haalden en sindsdien een onbuigzame houding zijn gaan innemen tegen de communistische macht, begonnen ook aan een hongerstaking. De lokale radio hief de partijcellen op. Scholieren in Lvov, de hoofdstad van de West-Oekraine waar het nationale en anti-Russische bewustzijn het verst ontwikkeld is, gingen over tot een boycot van de lessen. Zelfs de communistische jeugdbond nam de eisen over, ook al waren die mede tegen die bond zelf gericht.

De ommekeer voltrok zich uiteindelijk dinsdag. Eerst werd het hoofgebouw van de universteit bezet. De regering reageerde daarop door oproerpolitie, militaire eenheden en brandweerkorpsen rondom het gebouw samen te trekken. Maar daarna liet voor het eerst in de afgelopen drie weken de televisie de studenten voor de camera's aan het woord. In een emotionele oproep aan hun ouders ('neem een voorbeeld aan ons, laat ons niet in de steek') konden ze hun eisen uiteenzetten. Vervolgens vervoegde zich een groepje artsen bij de volksvertegenwoordiging met het verzoek de eisen van de hongerstakers nu serieus in overweging te nemen omdat hun gezondheid begon gevaar te lopen.

De Opperste Sovjet gaf daar gehoor aan en installeerde een speciale commissie, waarin zowel de communistische meerderheid als de nationalistische minderheid was vertegenwoordigd. Aan de conceptresolutie die deze commissie gistermorgen aan het parlement voorlegde, hoefde vervolgens nauwelijks nog een debat gewijd te worden. Terwijl buiten in Kiev het openbare leven nagenoeg plat lag bijna overal werd ter ondersteuning van de eisen van de studenten gestaakt, gedemonstreerd of het werk korte tijd onderbroken begon het parlement in een welhaast feestelijke stemming aan het debat. Parlementsvoorzitter Leonid Kravtsjoek was aanvankelijk afwezig omdat hij in Wit-Rusland een bilateraal verdrag moest tekenen. Hij had zich steeds verzet tegen de verlangens van de studenten. Eenmaal terug in Kiev maakte hij 's middags bekend wat een dag eerder al was afgesproken: premier Vitali Masol zou aftreden. Ook de leiding van de Oekraiense communistische partij, tot voor kort altijd gezien als een bolwerk van conservatisme en oude Brezjnev-aanhangers, had zich met de eisen van de studenten verzoend.

De Oekraine heeft hiermee een vergaande stap gezet op weg naar totale onafhankelijkheid buiten de Sovjet-Unie. Afgelopen zomer had het parlement in Kiev al een radicale 'soevereiniteitsverklaring' aangenomen. De Oekraine is met ongeveer vijftig miljoen inwoners de tweede Sovjet-republiek na Rusland (145 miljoen inwoners) en is als 'graanschuur' en industrieel centrum bovendien ook nog eens relatief belangrijker dan deze kwantitatieve gegevens al veronderstellen.