Op zoek naar Thorbecke

WIE DE GEWESTVORMING in dit land van de grond krijgt wordt de Thorbecke van de twintigste eeuw. Zo luidt een gevleugeld gezegde over de bestuurlijke herindeling van Nederland. Na enige tijd van het programma te zijn verdwenen staat deze weer volop in de politiek-bestuurlijke belangstelling. Niet zonder reden: alleen al in de regio Zuidoost-Brabant bestaan er tachtig verschillende bestuurlijke samenwerkingsverbanden. 'Een chaotische wildgroei', heeft de Eindhovense burgemeester Van Kemenade, van wie dit voorbeeld afkomstig is, dat genoemd. De gewestvorming zelf is al stukgelopen op het gemis aan een nieuwe Thorbecke. De VVD moet opschieten als zij binnen de gestelde termijn nog binnen wil zijn. Vooralsnog weerspiegelt de partij die zo'n speciale band heeft met de grote liberale staatsman de algemene verwarring. In het Noorden wordt samenvoeging van de drie provincies tot een 'landsdeel' bepleit (schaalvergroting dus). In de Tweede Kamer keert de VVD zich samen met het CDA echter tegen speciale agglomeratiebesturen voor de grote stedelijke gebieden (schaalvergroting dus): intergemeentelijke samenwerking verdient nog een kans te krijgen, al moet het geen Rijnmond worden.

VOOR DEZE differentiatie pleit dat het althans de middelpuntvliedende kracht matigt die wordt uitgeoefend op de provincie, als betrekkelijk overzichtelijk traditionele 'scharnier' tussen Rijk en gemeente, de beide directe bestuurslagen. Toch wordt het weer ingewikkeld nu de VVD weer wel de Kamerbrede instemming deelt voor de van bovenaf geregisseerde politieregio's. Bij deze kern-taak moet samenwerking van onderop dus geen kans krijgen. De ironie wil dat de politieregio's ondanks alle inspanningen zelf niet precies kloppen met de arrondissementen van de justitie, waaraan de politie nu net een nieuwe bijdrage moet leveren. 'Chaotische wildgroei' is dan inderdaad niet zo'n gekke term.

Het probleem is dat al die nieuwe bestuursvarianten iets hebben. Stedelijke knooppunten doen recht aan een onmiskenbare trend in ons land, regiovorming op Europese schaal is nodig wegens 1992 (of later), de nood van de grote steden vraagt om een eigen aanpak, het behoud van de kleinere gemeente c.q. het gevecht voor de deelgemeente komt tegemoet aan een authentieke roep om herkenbaar bestuur.

Maar dreigt het niet allemaal langs elkaar heen te gaan werken, wat is de samenhang? 'De bezwaren van de blauwdrukbenadering zijn nu toch wel geoegzaam bekend', is de reactie van minister Dales (Binnenlandse Zaken). Daar heeft ze op zichzelf ook weer gelijk in. Maar het kwalificeert haar vooralsnog niet als de nieuwe Thorbecke.