Keurslijf Michels is voor dit Oranje tegennatuurlijk

OPORTO, 18 okt. Het woord 'frustrerend' viel nogal eens gisteravond na de 1-0-nederlaag van het Nederlands elftal tegen Portugal. Inderdaad was het resultaat niet bepaald een juiste afspiegeling van de krachtsverhoudingen op het veld. Oranje domineerde vrijwel de hele wedstrijd, maar dat leverde slechts een paar kansen op. Afgezien van de vraag of het Nederlands elftal qua speelsysteem op de goede weg is, bleek daarbij dat de Europese kampioen na twee duels de nieuwe ideeen van bondscoach Rinus Michels nog niet onder de knie heeft.

In het concept met de 'operationele flanken' moeten veel spelers tegen hun natuur in opereren. De voorzetten dienen veelal van de backs (Blind en De Boer) te komen, die zo'n lange afstand moeten afleggen dat ze zelden de achterlijn halen. En dat het gevaar toch in dergelijke acties schuilt bleek bij het Portugese doelpunt. Eerst lieten Witschge en De Boer zich tien minuten na rust de verkeerde kant opsturen. Vervolgens speelde Paneira van Benfica Graeme Rutjes uit en zette de bal voor. Van Breukelen ging tevergeefs naar de eerste paal, Stan Valckx dook onder de bal door en Rui Aguas kon vrij inkoppen.

Een opeenstapeling van fouten die natuurlijk niet het gevolg waren van het speelsysteem. De problemen met het concept lagen meer rondom het zestienmetergebied, waar Marco van Basten voortdurend tegen een overmacht aan spelers stond, Bergkamp op een gegeven moment waarschijnlijk voor het eerst in zijn leven linksbuiten moest spelen en Gullit ook al door een cordon van Portugezen was ingesloten. Het waren allemaal internationals die bij hun club momenteel wel goed functioneren, maar gehuld in het Oranje-shirt plotseling verbleekten. Zo kan Malta uit op 19 december ook nog een probleem worden.

Strijdwijze

In wezen heeft Michels gelijk dat hij een tactiek bedenkt die is toegesneden op de laatste ontwikkelingen in het internationale voetbal. Maar hij kampt met twee problemen. Hofleverancier Ajax houdt er een totaal andere strijdwijze op na. En zijn selectie bevat enkele specifieke buitenspelers die nu in een vreemd keurslijf worden geperst. Als Oranje dus al op deze ingeslagen weg doorgaat, zullen er oefensessies noodzakelijk zijn om een goede uitvoering te geven aan het systeem. En daarvoor lijkt de tijd in het overladen programma niet aanwezig.

Voor de wedstrijd tegen de Portugezen heeft Michels slechts met Gullit en Van Basten overleg gevoerd. De teambespreking waarin alle spelers hun grieven mochten uiten is dus niet doorgegaan. Michels vestigde na het duel niet de indruk, dat hij van koers wil veranderen. Eigenlijk kregen de aanvallers het verwijt dat zij met een individuele actie het duel niet konden beslissen. Michels: 'Laten we de oorzaak niet bij het systeem zoeken. We hebben constant met achttien man op een helft gespeeld. De verdedigers hebben hun werk gedaan. Dat er een fout wordt gemaakt waaruit een doelpunt ontstaat, dat kan gebeuren. Maar aanvallend bleken we niet in staat de Portugese muur met een individuele actie te slechten.'

Ruud Gullit tekende hierbij aan dat het vaak vrijwel onmogelijk bleek om een solo-actie te ondernemen. Inderdaad moest je meestal drie man passeren om een vrije doortocht te krijgen en die gave was vroeger alleen voor Johan Cruijff weggelegd. Gullit liet trouwens geen onvertogen woord vallen over de strategie. 'Op het WK was al duidelijk', aldus de aanvoerder van Oranje, 'dat de meest saaie ploegen goede resultaten boeken. Dat we achterin met vijf man spelen is begrijpelijk. Ajax kan zich een aanvallender strijdwijze veroorloven, omdat verdedigingsfouten in de Nederlandse competitie niet direct worden afgestraft.'

Ingraven

De vraag is hoe het nu verder moet met Oranje in Groep 6 van de kwalificatie voor het Europees kampioenschap. De Portugezen zullen zich in Rotterdam nog meer ingraven dan thuis. Dat kan een garantie zijn voor een gelijkspel. Weinig hoopgevend voor de return waren de woorden van Michels toen hij zei: 'Het is vanavond weer bewezen dat het Nederlandse voetbal geen antwoord heeft op dit soort sterk defensief ingestelde ploegen.'

In het al dagen regenachtige Oporto stichtte het Nederlands elftal slechts in de laatste tien minuten een tikkeltje meer gevaar. John van 't Schip, die na de geboorte van zijn zoon in een prive-jet werd overgevlogen maar te weinig was uitgerust om een hele wedstrijd te spelen, lanceerde van zijn vertrouwde rechtervleugel een paar voorzetten. Van Basten brak een keer door, weer zonder resultaat. Hij bediende daarbij Gillhaus onvoldoende met een zwakke pass. Het vormden de schaarse hoogtepunten aan de zijde van Oranje in de tweede helft. Voor rust waren Gullit (een schot op doel) en Van Basten (na een foutieve terugspeelbal) ieder een keer los van hun bewakers geweest. Knarsetandend stapte het Nederlands elftal na afloop in de bus. Van Breukelen verwoordde de sfeer misschien nog wel het beste door te stellen: 'Na alles wat er de laatste maanden rondom Oranje is gebeurd, waren we vanavond hard toe aan een oppeppertje. Dat we nu weer met lege handen staan is ronduit frustrerend.'