Alfabetisch dwalen door Spaanse woningen

Het kan lang duren voordat je als buitenlander bij een Spanjaard thuis wordt uitgenodigd. De tentoonstelling 'El Espacio Privado' in het MEAC, het Museo Espanol de Arte Contemporanea te Madrid, lijkt dan ook een buitenkansje. Vijf eeuwen huiselijk leven, gezien door de ogen van (hoofdzakelijk) Spaanse schilders, zou eens en voor al kunnen onthullen wat de Spanjaard uitvoert achter zijn zorgvuldig dichtgetrokken gordijnen en neergelaten rolluiken.

Maar zo gemakkelijk hebben de organisatoren het zich niet gemaakt. Bij het MEAC, dat binnenkort in de huidige vorm ophoudt te bestaan en opgaat in het grote Centro Cultural Reina Sofia, is duidelijk lang nagedacht over deze afscheidstentoonstelling. Bestudering van het werk van historici zoals Duby en Braudel, van de socioloog Elias en de cultuurhistoricus Praz leidde tot de definitie van begrippen die met het thema te maken hebben: wonen, intimiteit, gewoontes. Die kernbegrippen werden gekoppeld aan een twintigtal ruimtes en plekken in het huis. Zo wordt 'het raam' geassocieerd met de huisvrouw, die zichafsluit van de buitenwereld en het daglicht slechts benut voor haar naai- en verstelwerkzaamheden. Of door het geopende raam juist contact met de buitenwereld zoekt.

Vier schilderijen verbeelden deze gedachte: Gallegas en la ventana van Bartelome Murillo, Sin labor van Francisco Maura, Horas de labor van Salvador Tuset en Muchacha en la Ventana van Salvador Dali. Hier hangt in een zaal de zeventiende eeuw gebroederlijk naast de twintigste eeuw, middelmatige sfeerschetsjes vinden een plaats naast meesterwerken van de Spaanse schilderkunst. Een wonderlijke mengeling, die de grote kracht van deze tentoonstelling blijkt. Niet omdat er zoveel meesterwerken hangen, maar juist omdat relatief onbekende schilders, waar je in het Prado gehaast aan voorbij gaat, hier de volle aandacht krijgen, wordt El Espacio Privado interessant.

Bij deze selectie uit vijf eeuwen Spaanse schilderkunst vallen niet de verschillen, maar juist de overeenkomsten op. Dit waarschijnlijk onbedoelde effect is mede te danken aan de indeling van de expositieruimte. Na al hun vooronderzoek restte de organisatoren nog slechts een leidraad waar geen bezwaar tegenin te brengen viel: de schijnbare orde van het alfabet. En zo dwaalt de bezoeker door twintig alfabetisch geordende zalen. Van de alcoba (slaapkamer) naar de badkamer, van de cocina (keuken) naar de comedor (eetkamer), van de patio via de puerta (deur) naar de sala (salon) en zaguan (hal). Het alfabet blijkt dan een merkwaardige grap met hem uit te halen. Het leidt hem als een indringer eerst naar de meest intieme ruimtes van het huis, de slaap- en badkamer, waar onbekende vrouwen bevallen en baden. Pas na een lange reis door alle hoekjes van de woning mag hij, als een vertrouwde vriend, het huis via de voordeur verlaten.

El Espacio Privado. Cinco siglos en veinte palabras, t/m 9 dec. in Madrid, MEAC, Avenida Juan de Herrera 2 (bij Ciudad Universitaria). Di. t/m za. 10-18u., zo. 10-14u. Cat. 3000 ptas. Inl. 09-341442453.