Polen wanhoopt over uitblijven van het Wirtschaftswunder

WARSCHAU, 17 okt. De rijen voor de arbeidsbureaus in de grote Poolse steden worden langer, de gezichten ontevredener en de wanhoop groter.

Volgens de prognoses van de regering in Warschau zou de werkloosheid begin oktober zijn opgelopen tot 400.000. In werkelijkheid zijn al een miljoen Polen zonder werk, en zonder enig uitzicht op werk.

De regering van premier Mazowiecki heeft de subsidies aan staatsondernemingen sterk verminderd. Ruim 10.000 bedrijven hebben al massa-ontslagen doorgevoerd, soms de helft van de werknemers. Honderden ondernemingen staan op de rand van het faillissement.

De werkloosheidsuitkeringen zijn uiterst laag. Volgens prognoses van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zullen eind volgend jaar circa vier miljoen Polen thuis zitten zonder werk.

De angst en de teleurstelling onder de Polen groeit dagelijks, bij de arbeidsbureaus en in de fabrieken. De hoop dat na het instorten van het communisme de weg vrij zou zijn voor een Pools Wirtschafswunder bleek vals.

De prijzen zijn het afgelopen jaar sterk verhoogd, de lonen niet: de koopkracht daalde met dertig procent. De binnenlandse vraag stortte in, waarna de nationale produktie daalde met dertig procent.

De regering heeft wel een belangrijk succes kunnen bijschrijven: de inflatie, vorig jaar nog 1.200 procent, bedraagt nu 4,5 procent. De economie bevindt zich in een recessie. De Polen beginnen zich af te vragen of betere tijden ooit zullen aanbreken.

De Poolse minister van financien, Leszek Balcerowicz (43), kreeg het vorige week in het parlement zwaar te verduren. 'Waar zijn de wonderen', riepen de politici in de Sejm, die volgend voorjaar met vrije verkiezingen worden geconfronteerd. Balcerowicz kon niet veel anders dan uitleggen hoe Chili met een schoktherapie uit de crisis is gekomen: een schrale troost voor de politici die het oordeel van de kiezer moeten afwachten. De inflatie is bedwongen, maar het herstel van de Poolse economie blijft uit.

De grote bedrijven uit het buitenland (waarop veel Polen lijdzaam wachten) tonen weinig belangstelling. Polen in potentie een grote markt slaagt er niet in zijn economisch potentieel te organiseren. De bureaucratische chaos is nog steeds groot en de politieke toekomst van het land blijft ongewis. De kosten van investeringen zijn bovendien hoog, de infrastructuur is zeer gebrekkig, het rendement onzeker.

De bedrijven die naar Polen komen, doen zaken als ze zeker zijn van een snelle 'cash flow', de Polen zijn geobsedeerd zijn door het idee een 'deal' te sluiten die hen snel en makkelijk rijk maakt.

De wereld rondom Polen biedt evenmin perspectief: buitenlandse markten vallen weg, de DDR waarmee zaken werden gedaan is nu Duitsland, de Oder de buitengrens van de Europese Gemeenschap, de Sovjet-Unie eist betaling van energie in harde dollars en de Golfcrisis drijft de olieprijs op.

Nieuwe kredieten, waarop het niet-communistische Polen hoopte, blijven ook uit. Een land dat zijn schuld van 46 miljard dollar niet kan terugbetalen, hoeft niet te rekenen op filantropische gevoelens van geldschieters. 'Van het buitenland krijgen we alleen sympathie', verzuchtte Balcerowicz na een recent bezoek aan de VS en het IMF. 'Maar de kiezer is niet onder de indruk van alle goed bedoelde schouderklopjes.'

Polen dreigt te blijven steken in de recessie, Polen moddert door, zoals in de jaren tachtig, toen het communisme begon af te takelen. De recessie dreigt het kernstuk van de economische hervormingen, de privatisering, te smoren nog voor die is begonnen. 'Hoe kunnen we aandelen verkopen als de burger het hele inkomen aan voedsel, kleding en huisvesting besteedt', zegt Waldemar Kuczynski, die als minister verantwoordelijk is voor de privatisering.

Kuczynski was economisch adviseur van premier Mazowiecki, voordat hij vorige maand aan het hoofd kwam te staan van het 'ministerie voor eigendomstransformatie', zoals zijn departement officieel heet, gehuisvest in het gebouw van de voormalige censuurdienst. De regering in Warschau heeft zeven bedrijven aangewezen, waarvan halverwege volgende maand aandelen zullen worden uitgegeven. Voor 1 november wil Kuczynski bovendien de namen bekendmaken van nog eens veertien bedrijven, die daarna voor privatisering in aanmerking komen. De reele economische waarde van deze bedrijven wordt door consultancies berekend. Volgend jaar is de regering van plan in totaal 150 tot 200 bedrijven te privatiseren. Volgens Kuczynski moet binnen drie jaar vijftig procent van de huidige staatsbedrijven in prive-handen zijn.

Kuczynski wil 'coupons' uitgeven waarmee Polen aandelen kunnen kopen en hij is bereid op krediet te verkopen. Kuczynski heeft het hele scenario al klaar, maar als de Polen geen geld hebben valt er niets te kopen.

Vakbondsleider en presidentskandidaat Lech Walesa heeft vorige week op zijn eerste verkiezingsbijeenkomst beloofd om elke Pool honderd miljoen zloty te geven voor de aankoop van aandelen. 'Ik wil voorkomen dat rijke ex-communisten jullie opkopen', riep hij tot de arbeiders van de Huta Warszawa. Luid applaus. Hij beloofde de arbeiders ook dat failliete bedrijven niet worden gesloten. 'Een bedrijf gaat pas dicht als er ander werk is. Wat wil de regering? Zes miljoen werklozen?' Luid applaus

Kuczynski noemt de beloftes van Walesa gevaarlijk. 'Walesa heeft geen goede adviseurs meer. Hij schept chaos en desillusie. Als elke Pool honderd miljoen zloty krijgt, ontstaat er inflatie en wordt de hele kapitaalmarkt opgeblazen.'

Privatisering is ook onder de leden van de vakbond Solidariteit niet bijster populair, leden die in de grote staatsbedrijven, via zogeheten arbeidersraden, veel invloed hebben. Voor hen is privatisering hetzelfde als massa-ontslagen, als werkloosheid. Uit een recente opiniepeiling van het weekblad Polityka bleek slechts dertien procent van de vakbondsleden voorstander is van privatisering.

Onder de vakbondsactivisten groeit de frustratie over de koerswijziging, het 'verraad van de intellectuelen' die van vakbondsleden aandeelhouders willen maken. Maar minister Kuczynski vreest dat arbeidersraden, die directies kiezen en afzetten, de buitenlandse investeerders afschrikken.

De afgelopen maanden is een groot aantal Westerse zakenlieden in Polen geweest, voor verkennende gesprekken. De resultaten stellen teleur. De Poolse economie heeft bijzonder weinig 'krenten in de pap', de meeste bedrijven zijn verouderd en verliesgevend, soms roestende ruines. Experts onderzoeken op het moment 44 Poolse bedrijven op kansen tot privatisering, bij slechts drie bestaat concrete belangstelling uit het Westen.

En daarbij heeft Warschau ook nog hindernissen opgeworpen. Een Westers bedrijf dat meer dan tien procent van de aandelen wil, moet toestemming vragen van het Poolse Agentschap voor Buitenlandse Investeringen: de Polen zijn bang voor een uitverkoop, hoewel ze het geld hard nodig hebben. 'Een ongelukkige barriere', noemt minister Kuczynski de 10-procentsdrempel. Hij belooft dat aanvragen flexibel zullen worden behandeld en hoopt dat de Westerse investeerders alsnog zullen opdagen wanneer volgend jaar de Gielda, de beurs van Warschau, wordt geopend. Het beursgebouw staat er al: het voormalige hoofdgebouw van de communistische partij.