Koreaans ijs smelt heel langzaam weg

PEKING, 17 okt. De Koude Oorlog, die vrijwel alleen nog voelbaar is op het Koreaanse schiereiland, smelt ook daar het ijs langzaam weg. De besprekingen tussen noord en zuid leiden heel langzaam tot een nieuw zij het nog wisselvallig klimaat. Beide Korea's hebben de afgelopen weken steun gekregen uit onverdachte hoek. Japan, dat nauwe banden heeft met Zuid-Korea, stuurde een missie naar Pyongyang om het aangaan van diplomatieke betrekkingen te onderzoeken, terwijl China, de trouwste bondgenoot van Noord-Korea, dezer dagen instemde met het openen van een Zuidkoreaans handelskantoor, tevens consulaat, in Peking.

China heeft volgens Zuidkoreaanse regeringsfunctionarissen in Seoul verder te kennen gegeven dat het de afzonderlijke toetreding van Zuid-Korea tot de Verenigde Naties volstrekt anathema voor Noord-Korea niet langer met een veto zal treffen. Met de Sovjet-Unie heeft Zuid-Korea sinds 30 september al diplomatieke betrekkingen.

Tegenover al deze rugwind heeft Zuid-Korea ook te maken gekregen met tegenwind en wel vanuit Japan. Zonder consultaties met zijn bondgenoten, de Verenigde Staten en Zuid-Korea, is Japan vorige maand een eigen dialoog met het Noorden begonnen.

Zwaargewicht

Het was geen zaak van de Japanse regering maar het initiatief van een oude zwaargewicht uit de regerende Liberaal-Democratische Partij, Shin Kanemaru en de leiding van de Japanse Socialistische Partij, die vanouds contacten met Noord-Korea heeft onderhouden. Kanamaru overhandigde op 26 september persoonlijke brieven van premier Toshiki Kaifu in zijn hoedanigheid als partijleider en van JSP-leider Takako Doi aan president Kim Il Sung waarin zij hun oprechte verontschuldigingen aanboden voor 'de ondraaglijke pijn en ellende die Japan het Koreaanse volk heeft aangedaan' gedurende de koloniale heerschappij van 1910 tot 1945.

Geconfronteerd met harde Noordkoreaanse eisen voor schadeloosstelling, deed Kanemaru op eigen gezag de belofte dat Noord-Korea 5 miljard dollar aan herstelbetalingen zou krijgen en ook gecompenseerd zou worden voor de verliezen die het in de 45 jaar na de oorlog heeft geleden. Het solo-optreden van Kanemaru heeft consternatie gewekt in Washington en Seoul, maar ook in regeringskringen in Tokio.

Een Amerikaanse diplomaat in Peking zei dat het Noordkoreaanse regime in een staat van desintegratie is. 'Terwijl wij (de VS) nog voor Zuid-Korea's defensie opkomen zou Japan 5 miljard gaan storten in Pyongyang, met Bagdad een van de ergste rattenhollen van de wereld'. In Tokio zei het ministerie van buitenlandse zaken dat het communiqu`e van de Koreaanse Werkers Partij en de LDP/JSP niet bindend was voor de regering. Herstelbetalingen werden in principe aanvaard, maar niet de dubieuze eis voor 'compensatie wegens verliezen na de oorlog'. Officiele onderhandelingen over het aanknopen van diplomatieke betrekkingen zullen begin november in een derde hoofdstad beginnen.

Hoewel Zuid-Korea zelf het concept van 'kruis-erkenning' de Sovjet-Unie en China erkennen het Zuiden en Japan en de VS het Noorden heeft geinitieerd, is het in alle staten van opwinding over Japans methode van twee-snijdende diplomatie. Seoul heeft zich bijzonder gestoord aan Kanemaru verwijzing naar 'Choson', de exclusief Noordkoreaanse aanduiding voor heel Korea. Zuid-Korea noemt zichzelf 'Hanguk'. Betekent de Japanse aanvaarding van de Noordkoreaanse terminologie erkenning van de noordelijke herenigingspolitiek?

Seoul is ook bevreesd dat Japan zo onverwacht en overijld te werk is gegaan uit vrees voor het 'Duitsland-effect'. Nationalistische kringen in Japan zouden geen Koreaanse hereniging willen omdat een herenigd Korea met 65 miljoen inwoners een nog beduchtere economische concurrent zou worden dan Zuid-Korea nu al is. Om aan het Zuidkoreaanse misnoegen tegemoet te komen werd Kanemaru op 8 oktober naar Seoul gestuurd en daar heeft hij ook zijn verontschuldigingen aangeboden voor het 'veroorzaken van misverstanden'.

Kanemaru bevestigde tegenover president Roh Tae Woo dat er geen betrekkingen met Pyongyang zouden worden aangeknoopt voordat Noord-Korea het akkoord met het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA) inzake nucleaire waarborgen zou tekenen. Noord-Korea heeft dat tot dusver apert geweigerd met het argument dat de nucleaire dreiging van de Amerikaanse strijdkrachten in Zuid-Korea eerst moet worden opgeheven.

President Roh eist verder dat Pyongyang moet garanderen dat het de Japanse herstelbetalingen niet voor versterking van zijn oorlogsmachine zal gebruiken. Bij nader inzien schijnen de Zuid-Koreanen te geloven dat er minder Japanse doortraptheid in het spel is dan geimproviseerde incompetentie van Kanemaru, die zei dat er tijdens zijn verblijf in Pyongyang geen mogelijkheid was om met de regering in Tokio te communiceren.

Wat

Wat Japan tot de snelle actie heeft aangezet is de haast waarmde Sovjet-Unie betrekkingen met Seoul heeft gevestigd. De Sovjet-Unie is het enige land dat nu ambassades in beide Koreaanse hoofdsteden heeft en daarbij wil Japan niet achterblijven, temeer omdat de Russen hun nieuwe vriendschap met Seoul willen gebruiken om druk op Japan uit te oefenen om de economische samenwerking met de Sovjet-Unie op te voeren.

'Twee plus vier'

Een Japanse diplomaat zei dat zijn land als groot buurland 'een rol wil spelen in een Koreaanse oplossing volgens de formule van kruis-erkenning'. Het moet dus een Oost-Aziatische 'twee plus vier constructie worden', de twee Korea's, de Sovjet-Unie, Japan, China en de VS. De Sovjet-Unie is nu de koploper, Japan wil nummer twee worden en China en de VS zijn beiden terughoudend om heel verschillende redenen. Ideologen in Peking vrezen dat snelle erkenning van Zuid-Korea de desintegratie van het noordelijke regime zal versnellen en pragmatici zijn bezorgd dat dubbele erkenning van de beide Korea's een precedent zal scheppen voor andere landen om Taiwan te erkennen.

De VS lopen achteraan met het 'twee Korea-beleid' om morele en binnenlands-politieke redenen. Er bestaan contacten op lager niveau tussen Amerikaanse en Noordkoreaanse diplomaten in Peking en als resultaat daarvan hebben de Noord-Koreanen zich onlangs bereid getoond terrorisme als een instrument van staatspolitiek af te zweren. Maar dat is niet genoeg om politiek Washington te interesseren in een normaliseringsdialoog. Tot voor kort gingen de VS er van uit dat het Noordkoreaanse regime aan zijn eigen anachronisme en economisch falen ten onder zou gaan.