Documentaire Levenswijs en politiek verwarrend

Wat drijft orthodoxe politici in Israel en hoe denken ze over actuele vraagstukken? KRO-programmamaker Simon van Adelberg had zich tot taak gesteld dit duidelijk te maken, wat zeker een nuttig streven was gezien de belangrijke plaats die de religieuze partijen in de Israelische politiek innemen.

Bij de laatste parlementsverkiezingen hebben deze groepen aanzienlijke winst geboekt, en zij konden uitmaken welke grote partij zou gaan regeren, Likud of de Arbeiderspartij. Ze overwogen even de socialistische formateur Shimon Peres het jawoord te geven, maar kwamen daar op het laatste moment van terug en gaven Likud hun zegen. Daarbij speelde niet zozeer een rol wat Peres of de huidige premier Shamir nu voorstond ten aanzien van bijvoorbeeld het Palestijnse probleem. Belangrijker was welke binnenlandse portefeuilles de respectieve heren aanboden en wat er bijvoorbeeld financieel in zat voor de religieuze stokpaarden. Shamir bood meer.

Maar het weinig verheffende loven en bieden komt niet aan de orde in de KRO-documentaire Levenswijs en politiek. De rol van religieuze partijen in Israel, die in plaats daarvan in vijfendertig minuten een soort Israel in vogelvlucht afraffelt. Vele aspecten worden aangestipt maar de film gaat nergens op in, zodat de kijker uiteindelijk in nog diepere verwarring achterblijft dan hij vooraf al was.

Er zijn natuurlijk pittoreske beelden van Jeruzalems ultra-orthodoxe wijken, maar het hoe en waarom komt er niet uit. De onderlinge versplintering wordt wel genoemd, maar niet verklaard, en de kijker belandt tot zijn verbazing plotseling in een niet-religieuze kibboets. De gemengd-dansenden daar worden afgezet tegen de gescheiden dansers aan religieuze zijde en tegen de oude rabbijn Schach, die zich tegenover een grote schare aanhangers schamper uitlaat over de bewoners van dergelijke kibboets.

Wat er niet bij wordt gezegd is dat rabbijn Schachs uitspraak feitelijk een stemverklaring was in de jongste formatie tegen de socialisten, die daarvoor nog hoop konden koesteren een 'vredesregering' te vormen. Het leidde tot een discussie in Israel over de rol van bejaarde rabbijnen maar niet in de documentaire.

De filmmaker komt tot de conclusie dat de Halacha het geheel van wetsvoorschriften en rechtsregels kennelijk geen goede basis is voor politieke besluiten. Misschien is dat zo maar de kijker is dat in de documentaire niet duidelijk geworden.