Het minderhedenbeleid van justitie; Aanpak Hirsch Ballin totmislukken gedoemd

Een even treffende als cynische illustratie van de nieuwe anti-taboe ideologie voor wat betreft het minderhedenbeleid van deze regering vinden we op de voorpagina's van de kranten van 26 september. Onder de kop 'Justitie wil hardere aanpak allochtonen' opent NRC Handelsblad met een bericht over het beleidsplan 'Recht in beweging 1990-1994' van minister Hirsch Ballin (Justitie). In een pakkende kop wordt de aandacht gevestigd op enkele passages in dit beleidsplan die men niet anders kan interpreteren dan als een verdere marginalisering, zoniet criminalisering, van de etnische minderheidsgroepen in ons land.

Het bericht geeft een korte opsomming van de visie van de minister op het vermeende criminele of afwijkende gedrag van deze minderheden. Een opsomming die zich laat lezen als een reeks racistische stereotiepen en vooroordelen zoals die ook regelmatig in alledaagse gesprekken over minderheden te beluisteren zijn. Omdat de krant niet kritisch afstand neemt van deze visie, maar deze de volgende dag in een commentaar zelfs steunt, is hiermee de vooroordeelscirkel rond. Justitie, gevolgd door de media creeert, bevestigt of legitimeert met 'feiten' de vooroordelen van een deel van het lezerspubliek.

Dat hier inderdaad sprake is van een ideologische cirkel, moge blijken uit het feit dat de bewindsman en de krant vervolgens het aldus door henzelf beinvloede 'rechtsgevoel' van de autochtone Nederlanders weer gebruiken om de 'hardere aanpak' door justitie te rechtvaardigen. We zien hier hoe de elite het Gesundes Volksempfinden voor eigen beleidsdoelen manipuleert.

Statistische 'feiten'

De punten waar het om gaat zullen ongetwijfeld spoedig door kritische juristen, criminologen en andere deskundigen meer in detail onder de loep worden genomen. Dat volgens het beleidsplan '25 procent van de minderjarigen die met de politie in aanraking komen tot een etnische minderheid behoren' is een van die statistische 'feiten' die suggestief zijn maar op zichzelf weinig zeggen zonder de gegevens die de krant nu juist achterwege laat. Ongetwijfeld behoort een hoger percentage criminele minderjarigen tot de arbeidersklasse, terwijl bovendien de meeste 'allochtone' minderjarigen uit arbeidersfamilies komen. Welke minister (of krant) zou vervolgens pleiten voor een selectieve hardere aanpak van de arbeidersklasse? Zo ook worden verreweg de meeste misdrijven door mannen gepleegd. Wanneer mogen we dus een pleidooi voor een hardere aanpak van mannen verwachten?

Hoeveel procent van de minderjarigen vooral in de grote steden, en in vergelijkbare sociale omstandigheden maken er eigenlijk deel uit van een etnische minderheidsgroep? Mocht dit percentage in de buurt van de 25 procent komen, dan is het 'etnisch' aandeel in de misdaadcijfers nauwelijks opmerkelijk. De statistische 'feiten' die het beleidsplan volgens de krant vermeldt zouden bovendien meer verklarende kracht hebben wanneer er andere cijfers naast zouden worden gezet, zoals het in ons land extreem hoge werkloosheidspercentage onder etnische jongeren. Wanneer men dan ook nog het percentage noemt van de allochtone jongeren die in hun schoolloopbaan of bij het vinden van werk te maken krijgen met indirecte of grovere vormen van discriminiatie, dan begint de statistiek pas werkelijk zinvol te worden.

Dat werkloosheid, discriminatie en andere vormen van alledaags racisme geen excuus zijn voor het overtreden van de wet staat buiten kijf. Maar evenmin lijdt het twijfel dat zij belangrijke oorzaken zijn van de criminaliteit van sommige groepen allochtone jongeren. Het wegnemen van die en andere oorzaken is dan ook een heel wat effectievere vorm van misdaadbestrijding dan de 'hardere aanpak' die Hirsch Ballin voorstaat.

Om bij de berichtgeving te blijven: waarom opent de krant niet met de kop dat justitie bij wijze van compensatie voorgeeft ook een hardere aanpak van autochtonen te willen, namelijk wanneer het gaat om de bestrijding van discriminatie? Of mogen we veronderstellen dat het perspectief van een dergelijke kop geen bijdrage levert aan de bevestiging van bestaande vooroordelen, zoals dat bij het in verband brengen van minderheden en criminaliteit wel het geval is?

Verbijsterend

Het met stereotypen doordrenkte beleid van justitie laat zich echter niet alleen leiden door eenzijdig geinterpreteerde misdaadcijfers. Dat blijkt uit de zo mogelijk nog meer verbijsterende andere opvattingen die de krant uit het beleidsplan van Hirsch Ballin samenvat. Deze gaan over het respecteren van de leerplicht, de emancipatie van de vrouw en de gokverslaving van minderheden, kennelijk bij uitstek onderwerpen die tot de competentie van een minister van justitie behoren.

Deze lijst van allochtone 'afwijkingen' van 'onze' normen en waarden kon zijn ontleend aan de propaganda van de Centrum Demokraten of andere rechts-radicale groeperingen. Terwijl die op hun beurt fragmenten uit dit beleidsstuk ongestraft kunnen citeren in hun racistische pamfletten.

Ook op deze punten mogen we verwachten dat de verschillende etnische minderheidsgroepen in ons land Hirsch Ballin uiterst kritisch van repliek zullen dienen. Zij zullen daarbij ongetwijfeld herinneren aan het feit dat schoolverzuim vooral wordt veroorzaakt door de gebrekkige aanpassing van de school, de leraren, de leerplannen en de leermiddelen aan de allochtone leerlingen en niet andersom, en dat de ondergeschikte positie van de autochtone vrouw Nederland tot een van de achterlijkste landen van Europa maakt.

Mogen we van NRC Handelsblad binnenkort een lijst verwachten van de opleidingen en beroepen van de vrouwen van de ministers, of percentages van vrouwen in leidinggevende posities, bijvoorbeeld op het ministerie of op de redactie? Zullen bijvoorbeeld de Caraibische vrouwen niet in hoongelach uitbarsten wanneer van haar wordt verwacht dat zij zich uitgerekend zouden moeten orienteren op de emancipatie van de doorsnee autochtone vrouw in Nederland? En als de minister of de krant Turkse of Marokkaanse vrouwen bedoelen, zou dan werkelijk de miserabele positie van de Nederlandse (huis)vrouw haar ideaal zijn?

Bijna alle gerapporteerde uitspraken uit het beleidsplan zijn niet anders dan een ideologisch mengsel van halve en hele vooroordelen en sterotypen over 'die anderen'. Zo vertonen volgens het beleidsplan minderheden een gebrekkige integratie. Over de gebrekkige ontvankelijkheid voor immigranten bij autochtonen wordt niet gesproken. Zelfs discriminatie blijkt volgens het plan niet alleen tegen maar ook onder minderheden een relevant probleem te zijn in de Nederlandse samenleving. Hoeveel leidinggevende allochtonen zijn er dan wel in ons land onder werkgevers, professoren of redacteuren om een dergelijke discriminatie effectief te maken? Of zijn de minderheden nu ook al medeschuldig aan hun eigen achterstelling?

'Gelijke maat'

Met het gelijkheidsbeginsel van onze pluralistische democratie wordt kennelijk vooral het bepleiten van meer straf bedoeld. Met 'gelijke maat meten' heet dat, alsof de minderheden tot nog toe met fluwelen handschoenen door politie en justitie zijn behandeld. Verhalen van zwarte jongeren, samen met vergelijkende statistieken van aanhoudingen, arrestaties en veroordelingen zouden deze mythe, verpakt in de no-nonsense en anti-taboe ideologie van deze regering, waarschijnlijk snel kunnen ontluisteren. Hoeveel procent van de eerder genoemde 25 procen van de minderjarigen komt volgens Hirsch Ballin eigenlijk voor rekening van de verhoogde kans op aanhouding als gevolg van de speciale aandacht die de politie heeft voor 'gekleurde' jongeren?

In hetzelfde perspectief dienen we ook het vreemdelingenbeleid van deze regering te zien, dat in dit beleidsplan nogmaals wordt verwoord. Vluchtelingen en andere immigranten worden niet alleen als een probleem gedefinieerd, maar vooral ook gecriminaliseerd. Immers, de meest voorkomende karakteristiek die hen wordt toegeschreven is dat zij illegaal zijn. Ook hier verwordt immigratiebeleid tot law and order-beleid, en wordt het autochtone publiek een duidelijke boodschap voorgehouden. Die 'anderen', vooral die met een andere kleur, zijn hier niet welkom.

Als deze mengeling van vooroordelen en problematisering hoofdpunt van beleid bij justitie wordt, dan blijkt daaruit dat Hirsch Ballin en zijn ambtenaren niet veel begrepen hebben van de etnische verhoudingen in ons land. En evenzeer laat het zich voorspellen dat hun beleid, net als dat van het eerdere WRR-rapport voor het minderhedenbeleid, tot gruwelijk mislukken is gedoemd. Als discriminerende symptoombestrijding in de plaats komt van een beleid dat gericht is op het wegnemen van de oorzaken van serieuze sociale problemen, dan zijn we terug bij de staat van Law and Order waartoe onder anderen premier Lubbers kort geleden heeft opgeroepen, onder het mom van de verdediging van het 'normbesef'. Als men sociale problemen niet serieus wil aanpakken, is er altijd nog een andere oplossing: de betrokken groepen zelf de schuld geven en hen te straffen voor de hun toegedichte overtreding.

Wanneer de minderheden en vooral de jongeren onder hen volgens deze strategie van 'blaming the victim' tegemoet worden getreden, dan is er niet alleen reden tot verontrusting, maar ook grond voor woede. Een woede die al eerder was gevoed door dezelfde strategie in het genoemde rapport van de WRR, en door het hardnekkige afwijzen van krachtige maatregelen ter bestrijding van discriminatie bij de overheid en in het bedrijfsleven.

De bewindslieden en de media die hun beleid steunen moeten zich beter realiseren wat dit selectief criminaliseren van allochtone jongeren kan bewerkstelligen. Zij zullen zich niet alleen in toenemende mate gedragen zoals kennelijk van hen wordt verwacht. Maar op een gegeven ogenblik zullen zij hun mede als gevolg van werkloosheid beschikbare vrije tijd gebruiken voor krachtdadig politiek verzet tegen hun positie.

    • Teun A. van Dijk
    • Auteur van de Studies Communicating Racism
    • Racism And The Press