Boeiende NOS-documentaire over Belgisch Kongo

Een groter cliche is nauwelijks denkbaar: met spiegeltjes en kraaltjes kocht koning Leopold II van Belgie de Kongo bij elkaar. In ruil voor wat bijouterieen en mooie kleren wist Leopolds stroman Henry Morton Stanley vooral bekend van Livingstone zeker vierhonderd stamhoofden in het Kongo-gebied ertoe te bewegen hun soevereiniteit over te dragen aan de Belgische monarch. In 1884 kreeg Leopold II voor elkaar dat de VS en het Duitsland van Bismarck de 'Association Internationale du Congo' erkenden als de regering van Kongo. De Association was in feite een prive-onderneming van de koning. Tot 1908 bleef dat zo.

Is uw bodem hier klein/ Ginds toch wacht u een strand/ Als een wereld zo groot/ Waar uw vlag staat geplant, zo werd de nieuwe kolonie Kongo-Vrijstaat bezongen in het nationale Belgisch-Kongo-lied. Aan dat lied ontleenden Jan Neckers en Piet Raes de titel voor hun serie historische documentaires over de manier waarop Belgie de Kongo heeft bestuurd.

Het eerste deel van Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant is gewijd aan de tijd dat de Kongo het persoonlijk bezit van Leopold was. Hij kreeg van het Belgische parlement toestemming het gebied tot kolonie te maken, op voorwaarde dat het zijn persoonlijke zaak zou blijven. De Belgische staatskas mocht geen cent bijdragen aan de exploitatie van het gebied. Leopold investeerde zijn persoonlijke fortuin in de Kongo-Vrijstaat. De kolonie moest zo snel mogelijk geld opbrengen, anders zou de koning failliet gaan.

De vondst van wild rubber, een zeer gewild produkt, gaf Leopold de kans winst te maken. Een meedogenloze uitbuiting van de bevolking was het gevolg. Steeds hogere quota rubber moesten de Kongo-bewoners opbrengen. Dicht bij de dorpen was het rubber al snel op, dus ze moesten steeds dieper het oerwoud in. Voor jacht of landbouw bleef geen tijd meer over, zodat hongersnood uitbrak in de dorpen. Wie niet trouw genoeg aan zijn rubberverplichting voldeed, kon rekenen op zware lijfstraffen. Het afhakken van de rechterhand was een geliefde straf voor al te eigengereide Kongolezen, zo blijkt uit rapporten van zendelingen, die voorzien van foto's naar de pers werden gestuurd.

Behalve van deze foto's en oude filmfragmenten maakten Raes en Neckers gebruik van cartoons, gravures en stukken speelfilm. Hiermee voorkwamen ze dat hun film te statisch en saai werd een euvel waaraan historische documentaires nogal eens lijden. De eerste aflevering van Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant is een spannende documentaire, die doet uitzien naar de vijf volgende delen.