Vier mannen maken geen keurige zinnen maar dierengeluiden

Het is niet in de stijl van de Newyorkse performer Stuart Sherman om in keurige zinnen te beschrijven wat hij doet. De discrepantie tussen gedachte en uitdrukking is in zijn ogen te groot om iets op de conventionele manier op papier te kunnen zetten. Bij wijze van alternatief creeert hij een taal met eigen wetten en regels, toegerust met een eigen grammatica, en daarmee maakt hij zijn performances.

In het verleden was hij hier te zien met solovoorstellingen ('spectacles'), waarin de taal met behulp van voorwerpen werd gevisualiseerd en waarin hij de traditionele betekenis en functie van de woorden losliet. In zijn nieuwste produktie, Taal Uilenspiegel, is hij niet zelf aanwezig, maar de voorstelling van het Gentse Nieuwpoortteater draagt onmiskenbaar een Sherman-stempel.

Aanvankelijk praten de vier acteurs in zinnen, waarvan weliswaar de context niet duidelijk is, maar waarin toch een soort kop en staart zijn te ontdekken. Gezeten op een rij klapstoelen zeggen ze om beurten hun tekst, alleen nummer vier niet: hij trekt steeds opnieuw een opschrijfboekje uit de zak van zijn colbert en begint verzenuwd te pennen; om het daarna met een zucht weer op te bergen. Na verloop van tijd veranderen de woorden van de drie overige heren in onverstaanbare klanken en daarmee blijkt de aanzet gegeven tot een uit luidsprekers afkomstige kakofonie van dierengeluiden: geknor, gebrul, gekrijs afgewisseld door een gulle mensenlach. De taal heeft nu alle betekenis verloren: woorden zijn kennelijk niet langer geschikt de werkelijkheid te duiden en abstract geluid geworden.

Tijl Uilenspiegel, het personage dat iedereen met zijn listen voor schut zet en daarbij vaak de taal als wapen gebruikt, is in deze produktie als uitgangspunt gekozen en hij wordt op zijn eigen terrein bestreden: met taal dit is zo ongeveer de gedachte die Sherman samen met Guy Cassiers heeft willen uitwerken. Er is voortdurend veel te doen om spiegels: de acteurs houden zichzelf spiegels voor, ze spiegelen elkaars gedrag en in de twee ovale lijsten op de achterwand verschijnen beelden die geluid en handeling ondersteunen. Wat Sherman hier laat zien intrigeert en irriteert; maar het laatste meer dan het eerste het is mij op den duur allemaal te gezocht.

Taal Uilenspiegel door Nieuwpoortteater. Diverse acteurs o.l.v. Stuart Sherman, i.s.m. Guy Cassiers. Gezien 12/10, De Brakke Grond, Amsterdam. Aldaar t/m 16/10.