GETALLENGIDS

Vorig jaar verscheen het boekje Reading the numbers van de Amerikaanse bibliothecaresse Mary Blocksma, een 'overlevingsgids' die de logica en de willekeur achter cijfercodes, maten en gewichten uit de doeken doet. Handig en informatief, maar niet echt geschikt voor gebruikers in Nederland, omdat veel codes en maatssystemen te onzent volkomen verschillen van die in de Verenigde Staten.

Dit euvel is nu verholpen met een Nederlandse bewerking door Hans van Maanen, wetenschapsredacteur van Het Parool. Hij beperkte zich niet tot een vertaling met wijziging van de dingen die hier anders zijn, maar nam de vrijheid om de lemma's naar eigen inzicht in te richten. Gelukkig, want het resultaat, De schaal van Richter en andere getallen, overtreft ruimschoots het origineel. De stukjes lenen zich, veel meer dan die van Blocksma, om (achter elkaar) te worden gelezen. De typografie is bovendien veel prettiger dan die van de oorspronkelijke Penguin.

Van Maanen behandelt, net als Blocksma, in ongeveer honderd alfabetisch gerangschikte hoofdstukjes de numerieke aspecten van onder meer aardbevingen, autobanden, drukletters, jubilea, kredietkaarten, motorolie, schroeven en spijkers, zomertijd en zonnebrand. Hij legt uit hoe het E-wegensysteem in elkaar zit, wat de codes op treinrijtuigen betekenen en hoe de klassificering van eieren werkt. De tekst is helder, smeuig en leerzaam en leent zich dank zij een herleidingstabel en een register goed voor het opzoeken van allerhande zaken.

Het is onvermijdelijk dat er enige foutjes sluipen in de eerste druk van een boek zo tjokvol feiten. Ik heb daar niet met een vergrootglas naar gezocht, maar stuitte er tijdens het lezen toch op een stuk of vier. Zo zijn in de tabel over geografische lengte en breedte de hoofdjes 'lengte' en 'breedte' omgewisseld. In een andere tabel staat dat de dichtheid van de aarde (5.500 kg/m, klopt) groter is dan die van goud en platina (sic!); dat komt omdat de dichtheden van deze beide metalen tien maal te laag zijn opgegeven. In het hoofdstukje 'Schaal' schrijft van Maanen dat een kaart met een schaal van 1: 50.000 tweemaal zoveel details kan geven als een kaart met een schaal van 1: 100.000 dat moet natuurlijk vier maal zijn. En tot slot staat in het hoofdstukje over tijdzones: ' Elke zone naar het oosten betekent een uur vroeger, elke zone naar het westen een uur later'. Het is uiteraard net andersom, zoals gelukkig ook uit de contekst valt af te leiden.

Het zijn kleine dingen, maar ze zijn ongewenst in een boek dat zich zo vanzelfsprekend leent om dingen in op te zoeken. Want dat is het knappe van De schaal van Richter en andere getallen: het is tegelijkertijd een prettig leesboek en een handig naslagwerk.