Abortuskwestie plaatst leden Sejm voor dilemma; Velen steunenverbod abortus uit angst voor kerk

WARSCHAU, 13 okt. Wie in het Poolse parlement, de Sejm, het woord abortus laat vallen stuit op een nerveus stilzwijgen of op wollige verklaringen. De parlementariers zitten met het vraagstuk in de maag nadat de Senaat eind vorige maand een wetsvoorstel aannam (vijftig senatoren waren voor, zeventien tegen) om abortus volledig te verbieden. Het voorstel is deze week voorgelegd aan de Sejm. De katholieke kerk steunt het, veel kiezers hebben hun bedenkingen. En de parlementsleden staan voor het blok: Polen gaat volgende maand en begin volgend jaar naar de stembus.

'Polen is een christelijk land, de christelijke waarden moeten in de wet worden verankerd, ' zegt Walerian Piotrowski, die als senator van Solidariteit het initiatief nam tot de afschaffing van de liberale abortuswet uit 1956. 'Die wet is een zweer in ons land, een kwaad dat we moeten uitroeien omdat het ongeboren leven vogelvrij is verklaard door de communisten.'

Abortus was in Polen vrij simpel. Een zwangere vrouw kon zich binnen drie maanden gratis laten aborteren, de enige formaliteit was het invullen van een formulier. Statistieken van het ministerie van volksgezondheid zeggen dat jaarlijks achttien abortussen op honderd geboorten plaatshebben, maar experts schatten het aantal op 600.000, evenveel als het jaarlijkse aantal geboorten. Veel abortussen worden voor een bedrag van omgerekend 200 gulden in priveklinieken uitgevoerd zonder dat ze bij het ministerie worden gemeld. Polen, het meest katholieke land van Europa, heeft verhoudingsgewijs het grootst aantal abortussen in Europa.

'Deze hypocrisie zal Polen opheffen, ' zegt Piotrowski. 'Recht en religie moeten wij weer op een lijn plaatsen. In veel landen van Europa is abortus mogelijk. Maar Polen hoeft niet in alle opzichten op Europa te lijken.' Het wetsontwerp dat de Senaat naar de Sejm stuurde is een verwaterde versie van het voorstel dat Piotrowski deed, na overleg met theologen van de katholieke kerk. De senator uit Zielona Gora eiste een absoluut verbod van abortus, ook in de gevallen van verkrachting en incest. 'De vrouw moet eerst maar bewijzen dat de zwangerschap het gevolg is van verkrachting of incest. Als dat zo is moet de maatschappij het kind opnemen in een tehuis of door adoptie.' Het voorstel van Piotrowski bevatte ook enkele flinke strafbepalingen: vijf jaar voor de arts die aborteert en twee jaar voor de vrouw die zich laat aborteren. Maar de Senaat, die vorig jaar jaar door vrije verkiezingen werd gekozen en waar Solidariteit een absolute meerderheid heeft, zwakte het voorstel van Piotrowski af. Abortus wegens sociale redenen is volledig verboden (maar wel toegestaan ingeval van een misdrijf) en de arts die aborteert krijgt een gevangenisstraf van twee jaar. 'Ik kan met deze concessies uit de voeten, ' zegt de grijze senator. 'Het principe dat het ongeboren leven wordt beschermd is gehandhaafd. Dit wetsontwerp is slechts een eerste stap.'

Piotrowski heeft de Sejm gevraagd om het wetsontwerp zo snel mogelijk goed te keuren. Hij kreeg daarbij steun van een machtige bondgenoot: de paus in Rome. Tijdens een audientie van Poolse pelgrims zei de kerkvorst vorige week dat 'de wet uit 1956 snel moet worden afgeschaft'. Hij noemde het wetsontwerp een stap in de goede richting. 'Abortus is de tragische erfenis van een totalitair systeem, Polen moet terugkeren naar een morele orde, naar de christelijke waarden.' De beroepsvereniging van Poolse artsen, gedomineerd door leden van Solidariteit, is van plan om de dokterseed te veranderen. Aankomende artsen moeten zweren dat ze 'ook het ongeboren leven beschermen'. Wie een illegale abortus uitvoert, wordt uit de orde van artsen gestoten en zal daarmee zijn beroep verliezen. En ook het episcopaat is na de oproep van de Paus in actie gekomen. De bisschoppen hebben de priesters gisteren opdracht gegeven om te preken voor het ongeboren leven en te bidden voor de parlementariers die opkomen voor 'het machteloze leven in de baarmoeders van Poolse vrouwen'.

De leden van de Sejm, van wie 35 procent eerder dit jaar werd verkozen door vrije verkiezingen en van wie 65 procent nog min of meer vertegenwoordigers zijn van de oude orde, staan nu onder grote druk. Begin volgend jaar zijn er verkiezingen voor een nieuw parlement: de kandidaat die het in zijn kiesdistrict aan de stok krijgt met de bisschop en de priesters heeft weinig kans. 'De leden van de Sejm hebben geen keuze, ' zegt senator Anna Bogucka-Skowronska, een van de weinige vrouwen in de Senaat. Zij was tegen het voorstel van Piotrowski, haar naam werd door de bisschop genoteerd. 'Velen steunen het wetsontwerp hoewel ze een andere mening hebben. Ze willen de kerk hun loyaliteit tonen, zij zijn bang dat de priesters hen op de kansels verketteren.' Veel politici zoeken een uitweg, ze proberen het wetsvoorstel op de lange baan te schuiven of bepleiten een referendum. Piotrowski wijst een referendum volledig van de hand. 'Er is nog te weinig politieke cultuur in dit land, de Polen zullen worden misleid door simpele sentimenten en zelfzucht. Het is de taak van de wetgever om het beginsel 'Gij zult niet doden' in de wet vast te leggen, ' zegt hij.

Het thema 'abortus' kan echter al opduiken in de campagnes bij de presidentsverkiezingen van 25 november. De toekomstige president moet het wetsontwerp uiteindelijk ondertekenen. Lech Walesa is een uitgesproken voorstander van het ontwerp, zijn tegenstander, premier Mazowiecki, heeft zich nog niet uitgesproken. De premier bevindt zich in een lastige positie: hij wil de kerk niet tegen zich in het harnas jagen maar is in zijn campagne aangewezen op de intelligentsia, die tegen het wetsvoorstel is. De aanhangers van Walesa, waartoe ook Piotrowski behoort, zullen niet nalaten om Mazowiecki met het thema 'abortus' in de hoek te drukken. Ze zullen hem dwingen een keuze te maken.

Voor de kerk is Piotrowski een 'ware christen', voor de Poolse vrouwenbeweging is hij echter een 'rechtse dictator' die de Polen opnieuw de wet wil voorschrijven. De beweging Pro Femina heeft in de straten van Warschau al diverse demonstraties georganiseerd tegen het wetsvoorstel, doorgaans eindigend voor het parlement of het hoofdkwartier van Jozef Glemp, de primaat van de katholieke kerk. Pro Femina vreest voor illegale abortussen die veel vrouwen het leven zullen kosten als gevolg van bloedingen en infecties. De vrouwengroep noemt Piotrowski daarom een 'moordenaar', temeer omdat de senator met steun van het episcopaat ook tegen de openbare verkoop van voorbehoedsmiddelen is. De kerk en Piotrowski zijn voorstander van periodieke onthouding, een natuurlijke maar weinig betrouwbare methode die de Polen omschrijven met de term 'Vaticaans roulette'. 'Ik zou me schamen als ik een apotheek zou binnenlopen om condooms te kopen, ' zegt Piotrowski. 'Een christen moet zich beheersen. De communisten hebben Polen naar het morele verval geleid. De scholen en de katholieke kerk moeten de Polen heropvoeden.'