Het nieuws van 13 oktober 1990

De Natie 5

De radio stond op Veronica. Een aannemer praatte met toffe tongval over het gebrek aan jonge bouwvakkers: 'Dus wie moet dat plaatje straks gaan invullen? Daar moet richting aan gegeven worden, voor een stukje bouwactiviteit'. Ze hebben het vaak over de kloof tussen het Binnenhof en de burgers, die zou blijken uit het jargon. Maar zo is het niet. Iedere burger neemt, zo gauw hij op het publieke podium optreedt als functionaris, zaakwaarnemer of belangenbehartiger, de Haagse schutkleur aan inclusief het daarbij behorende taalgebruik. De trainer van FC Utrecht wordt ontslagen, directeur Ooft neemt zijn taak over en licht toe: 'Laat ik het zo stellen. Het bestuur heeft mij op mijn verantwoordelijkheden gewezen'. Dat is Brinkmanniaans voor: men heeft mij gedwongen. Het is de taal van wat Bolkestein noemt 'de oligarchie van professionals die zich langzamerhand in koepels genesteld heeft en die het hele vergadercircuit van Nederland bevolkt'. Het Brinkmanniaans is daar de voertaal. Het is - er is vaker op gewezen - beeldende taal, vermoedelijk omdat in het televisietijdperk alles zichtbaar gemaakt moet worden; dus spreken we van oorlog in 'een krijgshaftige woestijn'. Maar het is paradoxaal genoeg ook ondoorzichtige taal; de beelden dienen tevens om goed begrip in de weg te staan. Wat is 'het schenken van lauwe thee op een richeltje'? Wat zijn 'concentrische cirkels die elkaar omknellen'? En wat betekent het dat 'de bakens worden meegegeven'? Het is de taal van het bureaucratische complex, dat ons als een watten deken omgeeft (men ziet, ik beheers mijn Brinkmanniaans) en waar teksten vooral dienen om het gebrek aan besluitvaardigheid te verhullen en alles nog eens 'door te schuiven' naar wat alweer een 'tussenbalans' heet.