Latijns-Amerika wil een eigen '1992'

LIMA, 12 okt. Wordt 1995 de Latijns-Amerikaanse variant op het '1992' van Europa? Als het aan de presidenten van de 'Groep van Rio' ligt, zal het antwoord op die vraag, mogelijk al in de loop van vandaag, bevestigend luiden.

Op hun gisteren in de Venezolaanse hoofdstad Caracas begonnen tweedaagse topconferentie zullen vertegenwoordigers van Argentinie, Brazilie, Chili, Colombia, Ecuador, Mexico, Uruguay, Peru en Venezuela proberen de al enige tijd alom met de mond beleden wens tot Latijns-Amerikaanse integratie in concrete daden om te zetten. Daarbij gaat het in eerste instantie om maatregelen in de sfeer van de intraregionale handel. Maar ook thema's als de schuld van Latijns-Amerika aan het buitenland en een gezamenlijke aanpak van de drugshandel komen in Caracas aan de orde. Peru wordt op de Top vertegenwoordigd door de echtgenote van president Fujimori, wier man op het laatste moment een uniek reisverbod kreeg van het Congres.

De Groep van Rio ook wel de Groep van Acht genoemd is de oorspronkelijke benaming van het in 1986 in Rio de Janeiro opgerichte presidentiele overlegorgaan van Argentinie, Brazilie, Colombia, Mexico, Panama, Peru, Uruguay en Venezuela. De Groep kwam ten dele voort uit het zogenoemde Contadora-overleg, dat zich vooral bezighield met mislukte bemiddelingspogingen in het Midden-Amerikaanse conflict. Anno 1990 bestaan er dank zij de dooi in de Oost-West-betrekkingen nauwelijks nog conflicten meer in Midden-Amerika, maar Panama is nog steeds geschorst als lid van de Groep van Acht: een twee jaar oude erfenis uit het tijdperk-Noriega.

De getalsgewijze benaming van de Groep is zelfs zonder de afwezigheid van Panama inmiddels niet meer juist. Kort voor de top in Caracas de vijfde inmiddels kondigde de Venezolaanse president Carlos Andres Perez, de grote voortrekker van de Latijns-Amerikaanse integratie, aan dat Chili en Ecuador tot de Groep zijn toegetreden. Daarmee is het aantal deelnemers nu gelijk aan de negen die dezer dagen rond de vergadertafel zitten.

De toetredingen van Chili en Ecuador tot dit wegbereidende gremium is de zoveelste stap in een aanzienlijke reeks die de Latijns-Amerikaanse landen de afgelopen tijd op het pad van de integratie hebben gezet. De regio kent momenteel een ware hausse aan vooral bilaterale akkoorden, die beogen de wederzijdse handelsbarrieres weg te nemen en samenwerking op economisch, cultureel en politiek gebied te verbeteren, dan wel te initieren.

Brazilie en Argentinie hebben daarbij het goede voorbeeld gegeven met een vergaande slechting van de onderlinge tariefmuren. Ieder voor zich hebben deze landen gelijksoortige afspraken gemaakt met Chili en Venezuela. Ook de Andes-landen (Colombia, Peru, Bolivia en Ecuador) laten zich niet onbetuigd. En na het neerleggen van de wapens zijn de Midden-Amerikaanse landen eveneens begonnen met onderhandelingen over samenwerking waarbij zelfs het gezamenlijke, tot nu toe vooral symbolische, parlement weer een rol krijgt toebedeeld.

De recente wil tot onderlinge samenwerking in Latijns-Amerika staat in schril contrast met het traditionele isolationisme van de landen in deze regio, alsook hun eenzijdige gerichtheid op, en dus afhankelijkheid van, de Verenigde Staten van Amerika. En juist in Washington is ondanks Rio en ondanks Contadora het startsein gegeven voor de regionale integratie in Latijns-Amerika. Met een schuin oog naar en met een zekere angst voor de economische macht van het grenzenloze Europa van 1992, heeft de Amerikaanse president Bush afgelopen zomer zijn initiatief tot een Enterprise for the Americas gelanceerd. Het plan beoogt te komen tot een vrij-handelszone in het hele westelijke halfrond. Maar de onderliggende gedachte is samenwerking die zich ook buiten de grenzen van de economie uitstrekt. Het plan werd voorafgegaan door een samenwerkingprogramma voor de handel tussen de VS, Canada en Mexico, en gevolgd door kwijtschelding van een fractie van de Latijns-Amerikaanse schuld aan de VS.

De reactie op Bush' voorstel was ongebruikelijk enthousiast in Latijns-Amerika. 'Het was als een bevrijding', zei een Latijns-Amerikaanse diplomaat dezer dagen in Caracas onder verwijzing naar de wens van de meeste presidenten in de regio om de best mogelijke betrekkingen met Washington te onderhouden. Spanningen tussen de VS en hun zuiderburen kenmerkten die relaties de afgelopen jaren. Nog op de valreep van het decennium, na de Amerikaanse invasie in Panama in december vorig jaar, leken Washington en politieke centra als Mexico-Stad, Bogota en Caracas niet alleen in afstand duizenden kilometers bij elkaar vandaan te liggen.

Maar de mondiale blokvorming, zoals die zich aan het voltrekken is in de Pacific Rim, vraagt naar de mening van de huidige generatie van pragmatische leiders in Latijns-Amerika in elk geval om een defensief, maar liever een offensief antwoord. Aan pragmatici is momenteel geen gebrek in Latijns-Amerika. Vrijwel zonder uitzondering hebben de staatshoofden die momenteel vergaderen in Caracas en die pas vrij recent zijn gekozen, de kiezers beloofd hun respectieve landen naar moderne economieen te leiden: Fernando Collor de Mello met zijn gewaagde anti-inflatieplan, Carlos Menem met zijn drastische sanering van de Argentijnse economie, Partricio Aylwin, de hoop van democratisch en welvarend Chili, en Mexico's Carlos Salinas de Cortari, de zelfbenoemde modernisator van een politiek en economisch anachronisme.

Tegelijkertijd wijzen de moeilijkheden die deze presidenten binnenslands ondervinden bij het ten uitvoer brengen van hun programma juist op de discrepantie tussen woorden en daden. De aloude vormen en gedachten slijten maar moeizaam in Latijns-Amerika. Het is daarom niet denkbeeldig, dat ook vandaag in Caracas de regionale integratie nog een toekomstdroom zal blijven. Maar met 1992 dichterbij dan 1995, zullen de presidenten er in elk geval van overtuigd zijn dat de Nieuwe Wereld een half milennium na zijn ontdekking niet te lang kan wachten om in de voetsporen van de Oude Wereld te treden.

(Dit is de eerste bijdrage van Reinoud Roscam Abbing als correspondent in Latijns-Amerika met als standplaats Lima.)

    • Reinoud Roscam Abbing