'Kort verblijf in transitruimte niet te voorkomen'

SCHIPHOL, 12 okt. De 31-jarige Festus uit Nigeria zit met zijn armen om zich heen geslagen in een smalle gang naast gate 48 van pier D op de luchthaven Schiphol. Hij wacht op zijn medisch onderzoek en rilt in zijn dunne Afrikaanse gewaad. Terug naar Nigeria kan hij niet, zegt hij. Zijn leven zou daar gevaar lopen. Nadat Festus gisterochtend om 6.30 uur uit het vliegtuig stapte, vroeg hij direct asiel aan.

De Nigeriaan is een van de negen asielzoekers die gisteren aankwamen op Schiphol. 'Het is rustig vandaag', zegt verpleegkundige G. van 't Hoff die de medische controle verricht. Ze kijkt er haar administratie op na: sinds januari van dit jaar zijn 4.100 vluchtelingen via de luchthaven Nederland binnengekomen. De asielaanvragen worden in eerste instantie behandeld door de afdeling Grensbewaking van de Marechaussee. In afwachting van een verhoor in het Hoorcentrum voor Asielzoekers in Hoofddorp, verblijven de vluchtelingen in de transitruimte. Pas daarna gaan ze naar asielzoekerscentra elders in Nederland of naar het opvangcentrum op Schiphol-Oost.

Het verblijf in de transitruimte van de luchthaven werd deze week verboden door de Haarlemse rechtbankpresident. De Vereniging Vluchtelingenwerk Nederland had in een kort geding tegen de Staat om het verbod gevraagd. Deze organisatie constateerde dat asielzoekers dagen tot soms weken in de transitruimte verblijven in afwachting van de behandeling van hun asielaanvraag.

De Haarlemse rechter loopt met deze uitspraak achter de feiten aan, vindt W. J. Beckers die als adjudant bij de marechaussee is belast met de grensbewaking. 'Drie maanden geleden verbleven vluchtelingen hier inderdaad een tot twee weken. Dat is veranderd.' Asielaanvragen worden nu binnen twee dagen behandeld, aldus Beckers. De marechaussee en het ministerie van justitie, dat is belast met vreemdelingenzaken, zijn volgens hem inmiddels op elkaar ingespeeld. Bovendien was volgens Beckers destijds de toevloed van vluchtelingen veel groter dan nu. Op het ogenblik werken in Hoofddorp ongeveer tien contactambtenaren per dag. Tussen zeven uur in de ochtend en elf uur 's avonds zijn op de luchthaven vier marechausseebeambten bezig met het afhandelen van asielaanvragen.

In de transitruimte bevinden zich op het ogenblik ongeveer dertig vluchtelingen. Elke avond om zes uur krijgen ze bonnen uitgereikt voor drie maaltijden per dag. Voor het overige zijn ze net zo anoniem als alle andere passagiers in de wachtruimte. Behalve toiletten hebben ze geen sanitaire voorzieningen. De tax free-shops draaien op volle toeren, maar de artikelen zijn alleen te koop voor mensen met een instapkaart.

Justitie heeft van de rechter nog anderhalve week de tijd gekregen om de situatie te wijzigen. 'Een noodgebouw naast het huidige opvangcentrum voor asielzoekers op Schiphol-Oost zou een mogelijkheid zijn als de landsadvocaat niet in hoger beroep gaat', zegt K. Senneker van het ministerie van justitie. Er liggen plannen op het ministerie voor uitbreiding van het aantal plaatsen in het opvangcentrum van 40 naar 120. Op Schiphol-Oost is echter geen ruimte voor uitbreiding van het centrum. Voor vestiging elders is een wetswijziging nodig, wat een tijdrovende aangelegenheid is.

Senneker en Beckers vinden het vonnis van de rechter meer een principiele uitspraak dan een gebod dat letterlijk moet worden opgevolgd. Aan een kort verblijf in de transitruimte valt volgens beiden niet te ontkomen. De marechaussee heeft tijd nodig om de asielaanvragen te registreren. Bovendien zijn in het hoorcentrum in Hoofddorp niet altijd genoeg contactambtenaren en de juiste tolk beschikbaar. 'Alleen bij een hausse aan asielzoekers loopt het mogelijk weer echt uit de hand', zegt adjudant Beckers.