Imagine

Stel u eens even voor: hadden ze nog geleefd, dan waren Yuri Gagarin nu 56, James Dean 60, Marilyn Monroe 64, John Kennedy 73, Billy Holiday 75, Dylan Thomas 76, Menno ter Braak 88, Nikita Chroetsjov 96 en Adolf Hilter 101 jaar.

Afgelopen dinsdag zou John Lennon 50 geworden zijn. Al jaren geleden tekende David Levine hoe Lennon er op zijn vijftigste zou hebben uitgezien: een man met een kale kop, maar over de wangen nog wel die weelderige bakkebaarden. Hoe zou Kennedy er trouwens op zijn 74ste hebben uitgezien? Kaal of grijs, of met een gegroefd gezicht, zoals Adenauer? Had Hitler aanleg voor kaalheid? Zou zijn snorretje grijs zijn geworden? Ik probeer mij een 64-jarige Marilyn Monroe voor te stellen, maar omdat ik ineens een beetje treurig word, houd ik op met dit gezelschapsspelletje.

De hele dinsdag werd op bijna alle radiostations ter wereld Lennons Imagine gedraaid, en 's avonds deed de televisie het allemaal nog eens een keer over. Miljoenen mensen moeten die dag Imagine in allerlei uitvoeringen gehoord hebben. Bij de VARA kwam zelfs een Urker visserskoor opdraven, dat misschien niet uit vissers bestond en ook helemaal niet uit Urk afkomstig was, maar dat er toch in slaagde het nummer heel gereformeerd te laten klinken.

Wat spreekt die miljoenen zo aan in dit lied? Bijna letterlijk vertaald gaat het eerste couplet zo:

'Het is gemakkelijk je voor te stellen dat er geen hemel is en ook geen hel, maar boven ons alleen maar lucht.

Stel je voor dat alle mensen zouden leven bij de vreugde van de dag, dat er geen landen zouden zijn, niets om voor te doden of te sterven, en dat er geen godsdienst zou zijn.

Stel je voor dat alle mensen in vrede zouden leven. Je kunt misschien zeggen dat ik een dromer ben, maar ik ben niet de enige en ik hoop dat je op een dag met ons mee zult doen.

Stel je voor dat de wereld een zou zijn, zonder overheersing, stel je voor dat de wereld als een geheel zou leven.'

Een beetje de filosofie van tante Betje: 'Lieve jongens en meisjes, als wij nu allemaal een beetje aardig tegen elkaar doen, is er morgen geen oorlog meer.' Stel je trouwens werkelijk eens voor wat het zou zijn om te leven bij de vreugde van de dag. Dat is een wereld Joho, en een fles rum! zonder de zorgen voor de dag van morgen.

Zo'n wereld kan slechts bestaan als er aan twee voorwaarden wordt voldaan. De eerste is dat er genoeg moet zijn voor iedereen, zonder dat iemand daarvoor behoeft te werken. Een soort luilekkerland, waar de gebraden kippen je in de mond vliegen en waar de voorraadschuren altijd vol zijn. In zo'n wereld kan bij voorbeeld een mislukte graanoogst helemaal niet bestaan, want die zou het hele ideologische systeem ontwrichten.

De boer zou maatregelen moeten nemen om een herhaling in het volgend jaar te voorkomen, maar daarmee zou hij het voorschrift overtreden dat er geleefd moet worden bij de vreugde van de dag. In de wereld van John Lennon, zo stel ik me dat voor, moet dus altijd het ideale klimaat heersen. Maar wie moet er voor dat ideale klimaat zorgen?

De mens is daartoe voorlopig niet in staat. Om het probleem van de klimaatbeheersing op te lossen, zou je misschien aan een hogere macht kunnen denken, maar in dat geval kom je in conflict met een van Lennons andere voorschriften, namelijk dat wij ons een wereld zonder godsdienst moeten voorstellen.

De tweede voorwaarde waaraan Lennons zorgeloze wereld moet voldoen, is het ontbreken van ziekte en dood. Veel meer dan onwil en machtshonger zijn dit de ware obstakels voor het menselijk geluk. Omdat wij nu eenmaal over een beperkte tijd beschikken, hebben wij haast. Voelen wij ons tekortgedaan, dan is het wel zo prettig als wij die kwellende onrechtvaardigheid nog tijdens ons leven ongedaan kunnen maken.

Voor Lennons wereld hebben we daarom het eeuwige leven nodig. Maar zou u dat willen? Stel u eens voor. Napoleon zou in dat geval 221 jaar oud zijn. Alle eilanden om hem naartoe te verbannen, zouden inmiddels zijn opgebruikt. En Stalin zou vandaag de dag 121 jaar zijn geweest. Je had hem levenslang Siberie kunnen geven, maar dan was hij nu zo langzamerhand toch vrij gekomen. Of denk aan Eichmann. Omdat de doodstraf nu eenmaal weinig uitricht op iemand die het eeuwige leven heeft, zou hij als een 96-jarige ongetwijfeld weer achter het bureau hebben gezeten van een Duits chemiebedrijf, de orders voor Irak tellend. Volkomen onvoorstelbaar.

Op 21 september vroeg ik de lezer de 'breinbreker'van de zeven neerlandici op te lossen. De opgave luidde: Wie trok het lootje waarop stond: Avontuurlijk uitzicht van prof. Carel Peeters?

Er kwamen maar liefst 82 inzendingen binnen, wat mij een klein schuldgevoel bezorgde, omdat ik had gemerkt dat er nog een extra gemenigheidje in de opgave zat. De totaalstand zag er zo uit: 61 inzendingen voor Arnold Heumakers, 8 voor Tom van Deel en 4 voor Cyrille Offermans. Twee inzenders meenden dat Peeters zijn eigen naam op het lootje had gezet, maar zoiets doet Carel niet. In de opgave (voorwaarde 3) was dit ook uitgesloten. Zeven inzenders meenden dat de breinbreker principieel onoplosbaar was.

Kan een meerderheid ongelijk hebben? Ja en nee. Het lootje van Peeters kan alleen getrokken zijn door een van de niet-proffen: Offermans, Van Deel, Heumakers of De Rover. In te zien valt (4, 6) dat ook Offermans en De Rover moeten afvallen. In de keuze tussen Van Deel en Heumakers wijzen de eerste negen voorwaarden lijnrecht naar Heumakers. De laatste (overbodige) voorwaarde, nummer 10, zet echter weer een cirkelredenering in gang. De meeste inzenders trokken zich niets aan van voorwaarde 10, wat natuurlijk goed gerekend werd.

Zes inzenders wezen op deze innerlijke tegenstrijdigheid en onder hen verloot ik drie prijzen. De Amsterdammers C. H. Convent en J. W. van der Ent, alsmede Annemijn Cappenberg (graag een duidelijk adres) uit Delft ontvangen binnenkort een exemplaar van Maarten 't Harts Een dasspeld uit Toela.

    • Max Pam