Gij zult altijd roddelen; Komische roman van R. K. Narayan

Het is een van de wonderen van Narayans schrijverschap: al zijn boeken lijken op elkaar, maar hij herhaalt zichzelf nooit. Ook Nagaraj, de protagonist van zijn veertiende roman, woont vanzelfsprekend in Malgudi, de verzonnen Zuid-Indiase provinciestad die Narayan tot een microkosmos van India en de rest van de wereld heeft gemaakt. Personages die in eerdere boeken een rol speelden, bewegen zich dit keer in de periferie van het verhaal (Nagaraj woont in de sjieke Kabir Street, vlak bij Talkative Man, die in Narayans vorige boek de vertellersrol op zich nam), maar The World of Nagaraj is van de eerste tot de laatste bladzijde vrij van de gemeenzame 'gezellige' toon waarmee andere schrijvers van romanreeksen hun lezers proberen te paaien.

Nagaraj zelf ontpopt zich al in de eerste alinea als typische Narayaniaanse anti-held, dat wil zeggen een man die geleefd wordt door anderen: 'Nagaraj fancied himself a man with a mission. If you asked, 'What is your mission?' he would look away and pretend not to have heard your query.' Hij is een kleine, timide ziel die manhaftig probeert mee te komen in een wereld waarin iedereen weet wat hij wil. Vanaf het begin staat vast dat zijn even absurde als komische pogingen tot mislukken zijn gedoemd.

Tot twee keer toe probeert Nagaraj zijn missie gestalte te geven. Allereerst verliest hij zich in de opvoeding van Tim, de zoon van zijn boerse broer Gopu. Tim loopt weg van de boerderij van zijn vader en trekt bij Nagaraj en zijn vrouw in; hij zal worden opgevoed tot een modelzoon. Al snel blijkt Tim er een geheim leven op na te houden hij hangt iedere avond rond in de Kismet, een duistere bar waarnaar Nagaraj alleen maar kan gissen. Niet alleen ontsnapt Tim moeiteloos aan de goede zorgen van zijn oom, hij helpt ook diens gemoedsrust om zeep: hij trouwt met een vrouw die dag en nacht een harmonium bespeelt en filmliedjes zingt. Samen zetten ze het huiselijke leven van Nagaraj naar hun hand.

De tweede missie waarmee Nagaraj zijn leven vorm probeert te geven is het schrijven van een groot boek over de wijze Narada, die door de goden gedwongen is iedere dag een roddel te vertellen; anders zal zijn hoofd uit elkaar barsten. Narada beweegt zich moeiteloos van de ene wereld naar de andere, van goden naar demonen naar mensen. Zijn roddels veroorzaken ruzies en oorlogen in de boven- en onderwereld, maar vanuit een 'kosmisch perspectief' komt dat het universum alleen maar ten goede, omdat het kwaad uit eindelijk altijd zichzelf vernietigt een telkens terugkerende thema bij Narayan. Nagaraj's pogingen om materiaal te verzamelen voor zijn studie strandden onherroepelijk in zijn goede bedoelingen; eerst belandt hij bij een morsige geleerde, die hem tergend lang aan het lijntje houdt, en vervolgens bij de kantoorboekhandelaar Bari, die hem belooft voor te lezen uit een boek over Narada in het Sanskriet. Dat werk begint echter vanaf het allereerste begin van alles, bij de oersoep, zodat Nagaraj wekenlang schriften vol aantekeningen maakt zonder dat zijn eigenlijke onderwerp ook maar ergens zijn opwachting maakt. Nagaraj's werklust gaat ten onder in een stortvloed van feiten; alles blijkt met alles samen te hangen.

Het is een komedie op de vierkante centimeter, maar juist daarin ligt de kracht van Narayan. Zijn wereld is een onschuldige wereld; hij lijkt in veel opzichten op de onze, alleen is er geen plaats voor het kwaad. Alles dat de bestaande, menselijke orde dreigt te verstoren, vernietigt op den duur zichzelf. Uiteindelijk eindigt ieder streven van Nagaraj in een onvoorwaardelijke nederlaag. Maar in Narayans komische visie betekent een wereldse nederlaag uiteindelijk een persoonlijke overwinning; in die zin lijken zijn anti-helden op die van Italo Svevo. Ondanks al zijn ineffecientie en onbeholpenheid handhaaft Nagaraj zich tenslotte in de wereld om hem heen, omdat hij weet hoe hij moet verliezen. Het roemloze einde van zijn ambities lijkt van hem alleen maar een groter mens te maken.

The World of Nagaraj is een kristalheldere komedie, haarfijn geslepen, fonkelend en schitterend; het bewijs voor wie nog bewijzen nodig heeft van Narayans meesterschap.

    • Bas Heijne
    • R. K. Narayan
    • The World Of Nagaraj. Uitg. Heinemann