Verliezen dwingen V en D tot nieuw ingrijpen

ROTTERDAM, 11 okt. Zelden heeft een reorganisatie van een grote Nederlandse onderneming zoveel tumult veroorzaakt en tegelijk zo weinig effect gesorteerd als de herstructurering van de warenhuizen Vroom en Dreesman

Terwijl een aantal kopstukken het veld moest ruimen (Ton Dreesmann, Anton Dreesmann en Arie van der Zwan), terwijl V en D ruim bemeten in de landelijke media diverse vestigingen sloot, duizend arbeidsplaatsen afstoot, complete winkelafdelingen opdoekte en een groot aantal distributiecentra stil legde, bleven de verliezen zich opstapelen. Gisteren lekte uit dat het warenhuis dit jaar afstevent op een verlies van tachtig miljoen gulden, meer dan het dubbele van het verlies in 1987, het laatste jaar voor de reorganisatie.

Wat is er aan de hand bij Vroom en Dreesmann, ooit het vlaggeschip van het Vendex-concern dat onder de handen van de Anton Dreesmann uitgegroeide tot een conglomeraat van de meest uiteenlopende activiteiten (van uitzendbureaus tot schoonmaak, van oliewinning tot universitaire scholing)?

En hoe komt V en D tijdig uit de verliezen, voordat het moederconcern Vendex, dat ook met ernstige financiele problemen kampt, aan de eigen goedgeefsheid ten onder gaat? Vendex dat de afgelopen drie jaar de winst zag dalen van 226 miljoen tot 96 miljoen gulden, steekt nog steeds honderden miljoenen in het noodlijdende warenhuis.

Over de oorzaak van de problemen die Vendex dwongen V en D te saneren, is nooit een eensluidende verklaring gegeven. Duidelijk is in ieder geval dat warenhuizen onder druk van de succesvolle speciaalzaken en de individualisering van de consument, het steeds moeilijker hebben gekregen. Duidelijk is ook dat Anton Dreesmann in zijn tomeloze expansiedrift de aandacht vooral op Vendex richtte en daarbij V en D aan zijn lot overliet.

Vendex was danook rijkelijk laat toen het in de zomer van 1988 de reorganisatie aankondigde. (De Bijenkorf had al enkele jaren daarvoor haar herstructuring succesvol ingezet.) Toen de eerste herstructureringsplannen vervolgens werden teruggefloten en werden vervangen door minder vergaande operaties waarbij massaal ontslag werd uitgesloten, was eigenlijk al de kiem gelegd voor de nieuwe saneringsronde die nu eind deze maand zal worden bekend gemaakt.

Had Arie van der Zwan dan toch gelijk met zijn harde opstelling? Deed Anton Dreesmann er dan toch fout aan door het indertijd op te nemen voor zijn werknemers?

Op maandag 27 juni 1988 om twaalf uur 's middags presenteerde Ton Dreesmann, toen nog directie-voorzitter van V en D, op een van de kamers van het hoofdkantoor aan de Spacklerweg in Amsterdam een ingrijpend reorganisatieplan dat het warenhuis er binnen drie jaar weer bovenop moet helpen. Ton Dreesmann, neef van Anton Dreesmann, vertelde de pers dat de eerstkomende drie jaar onder andere 2.100 fulltime arbeidsplaatsen moeten vervallen, waardoor 1.400 werknemers met gedwongen ontslag naar huis zullen worden gestuurd.

Een maand later slikte diezelfde Ton Dreesmann het reorganisatieplan weer in onder druk van verontwaardigde vakbonden en, hoogst ongebruikelijk, op aandrang van zijn eigen oom Anton, destijds nog formeel directie-voorzitter van Vendex. Anton Dreesmann, toen net herstellende van een langdurige ziekte, vond het een grote schande dat zo velen van zijn eigen personeel zo maar op straat werden gezet. Met de inmiddels historische woorden ('Ik lag in mijn graf en zag de machtsstrijd boven mijn hoofd ontstaan; ik heb me aan mijn grafzerk omhooggetrokken') zette hij de aanval in op zijn beoogde opvolger Van der Zwan een Van der Zwan die de afwezigheid van Dreesmann leek te hebben aangegrepen om de noodlijdende warenhuizen op afdoende wijze met hard ingrijpen gezond te maken.

De machtstrijd in de Vendex-top waaide over: Anton Dreesmann verhuisde naar de raad van commissarissen, Van der Zwan ging later helemaal weg bij het bedrijf en Ton Dreesmann kreeg de veel dynamischere Kessels van De Bijenkorf naast zich en verdween uiteindelijk vrij stilletjes van het toneel.

Maar het tumult rond het reorganisatieplan verstomde niet. Begin september kwam V en D met een aangepast plan, dat veel leek op het oorspronkelijke plan en dat voorzag in 950 ontslagen. Na fiks protest van personeel en vakbonden die dreigden met nieuwe stakingen, trok V en D uiteindelijk ook deze ontslagen in. Hetzelfde gold voor de fel bekritiseerde plannen om bepaalde verkoopafdelingen binnen V en D-vestigingen (zoals elektronica en schoeisel) uit te besteden aan zogenoemde concessionairs.

Even laaide de storm in alle hevigheid weer los toen de nieuwe V en D-topman J. Kessels (de man die de Bijenkorf uit de rode cijfers trok) november vorig jaar tegenover deze krant vertelde, nog voordat hij vakbonden en ondernemingsraden had ingelicht, acht van de zestig warenhuizen te willen sluiten. Maar ook die storm waaide over. V en D heeft uiteindelijk niet meer dan twee vestigingen gesloten en beweert met klem straks nog slechts een winkel te hoeven opdoeken.

Gisteren kwam uit dat de verliezen blijven toenemen en dat de directie zich genoodzaakt ziet om, wat zij eufemistisch noemt 'aanvullende maatregelen' te nemen. Wat aan de verkoopkant niet lukt, moet nu aan de kostenkant worden gerealiseerd.

V en D probeert de verouderde commerciele formule aan te passen, poogt af te komen van het 'Winkel-van-Sinkel' imago en het te vervangen door een dynamische en moderne uitstraling die veel kopers trekt. Maar tot nog toe zonder overweldigend succes. De omzetten blijven achter bij de prognoses, de concurrenten doen het veel beter.

Bij tegenvallende omzetten rest een warenhuis weinig anders dan de kosten van de eigen organisatie terug te dringen om op die manier toch de winst naar een aanvaardbaar peil te trekken, dat moeten ook de vakbonden toegeven. En die kosten bestaan voor het merendeel uit personeelkosten.

Nu is het warenhuis terug bij het oorspronkelijke plan. Onder Arie van der Zwan wilde V en D aanvankelijk snel en effectief ingrijpen, wat gepaard zou gaan met ontslag voor honderden werknemers. Anton Dreesmann, de vaderlijke ondernemer die in de loop der jaren verknocht was geraakt aan zijn eigen personeel als aan zijn eigen familie, was daar fel op tegen en wist het oorspronkelijke plan te torpederen.

Maar ondertussen zit V en D met de naweeen van hun onderlinge strijd. De reorganisatie blijkt veel te traag te verlopen. De kosten (lees: vooral de personeelskosten) zijn veel te hoog in verhouding tot de tegenvallende omzetten. V en D zint nu op additionele maatregelen. Eind deze maand mag opnieuw op zwaar weer worden gerekend.