Stukjes haai en gevilde koeieneus

De Londense buitenwijk Brixton is vooral bekend om de rassenrellen die er de afgelopen jaren uitbraken. Toch biedt de wijk bezienswaardigheden, zoals de kleurrijke Afro-Caraibische markt in de Electric Lane, die ten onrechte aan de aandacht van toeristen ontsnappen. De sfeer is hier overdag althans ontspannen, en het is merkbaar dat de betrekkingen tussen blank en zwart enigszins verbeterd zijn. De 'race riots'van 1981, die maar twee dagen duurden, hebben, met zo'n 450 gewonden en voor miljoenen guldens aan schade, een onuitwisbaar stempel op Brixton gedrukt. Nog steeds is de Londense buitenwijk een haard van onrust, meest recentelijk tijdens de poll-tax rellen. Ook tiert de 'de kleine criminaliteit' er welig. Het aantal misdrijven is er twaalf maal zo hoog als het landelijk gemiddelde en overtrof in 1987 zelfs de misdaadstatistieken van het gevaarlijkste politiedistrict in New York.

Ondanks al deze sombere cijfers blijvener plaatsen in Brixton die de moeite van een bezoek waard zijn. Bij voorbeeld de markt van Brixton, die van dinsdag t/m zaterdag van 10 tot 17 uur gehouden wordt in Electric Avenue, en die niet ver is van het metrostation Brixton (het laatste station van de Victoria Line, zo'n twintig minuten van het centrum).

De ontspannen sfeer is al voelbaar bij het beklimmen van destilstaande roltrappen in Brixtons metrostation: een kolossale zwarte moeder leest met haar handen in de zij een politieagent de les; aan de uitgang zit een groepje mannen rustig marihuana te roken. Een paar honderd meterverderop begint de markt. Wie een mango zo groot als een voetbal wil kopen moet hier zijn. Het oog heeft te weinig tijd om de overdadige uitstallingen van yams, maniok, stengels suikerriet, papajas, broodvruchten en andere exotische waren in het voorbijlopen op te nemen. In het midden staat een koopman uitgedroogde gele appeltjes aan te prijzen: een uitstekend afrodisiacum, verzekert hij z'n klanten.

Dit is Electric Avenue, waar in 1881, precies honderd jaar voor de rassenrellen, de eerste electrische straatlantaarns in Groot-Brittannie werden ontstoken. Alleen in de hoofdstraat van de markt zijn nu nog sporen van vroegere weelde te bespeuren. De vervallen, smalle steegjes, arcaden en blinde muren waarlangs de rest van de markt zich uitstrekt doet meer denken aan een achterbuurt uit de romans van Dickens. In de winkelgalerijen onder de spoorweg wordt devisuele weldaad vergezeld van een spectrum van geuren: aan de ingang het aroma van hartige snacks, verdrongen door de geur van vis, haarlak, en een vleug ongekoeld vlees van de vorige dag. De kraampjes wemelen hier van Westindische exotica. Stukken haai en blauw-groene papegaaivissen zijn even gewoon als spiering en makreel. In een vleeskraam liggen enorme koeiepoten, een gevilde koeieneus, en een paar zwartgeblakerde geitekoppen met de tanden er nog in, waarvan men volgens de koopman heerlijke soep kan trekken. Verder vindt men er bonte 'wrappas', een Nigeriaans kledingstuk te vergelijken met de sarong, polyglot bijbels in het 'Jesus helps' winkeltje, en wel drie kraampjes boordevol pruiken en valse paardestaarten die, te oordelen naar de drukte binnen, zeer populair zijn onder Brixtonianen.

Wanneer ik bij een relatief normaal winkeltje wat zoete aardappelen wil kopen wijst een norskijkende zwarte dame me erop dat men zulke aardappelen eerst moet onderzoeken door er met de nagel een stukje schil vanaf te krabben. Ze doet het voor en controleert of ik het ook kan. Een eindje verderop probeert een jongen een kennelijk wildvreemd meisje ervan te overtuigen dat de stamboom van alle zwarten in Afrika begint.

Dit is het bonte, exotische en ontspannen Brixton. Maar zodra de avond valt komt het Brixton van de 19.000 criminele incidenten per jaar tot leven. Het contrast is schril. Vriendelijke kooplui hebben plaatsgemaakt voor louche types in de avondwinkels aan Railton Road (Brixtons Zeedijk), waar meer koopwaar onder dan boven de toonbank wordt verkocht. Auto's stoppen er om prostituees of pakketjes heroine op te pikken, terwijl op het metrostation dakloze jongeren en andere zwervers doelloos rondlopen. Veilig rondlopen is er dan niet meer bij. Maar deze tegenstelling draagt bij tot de bijzondere sfeer in de wijk, waarover een plaatselijke fotograaf opmerkte: 'It's the contrasts that make the picture, man!'.

Markt in Brixton, Londen, Electric Avenue. Di. t/m za. 10-17u. Metrostation Brixton (Victoria-lijn).