'Rol Belgie in Rwanda is hypocriet, troepen moeten bewindsteunen'

LEUVEN, 11 okt. De Belgische en Franse interventie in Rwanda mag niet beperkt blijven tot het beschermen van de 2.300 eigen burgers, van wie de helft inmiddels is geevacueerd. De twee landen moeten de Rwandese regering steunen in de strijd tegen het opstandige Rwandees Patriottisch Front (RPF). Dat zegt de Belgische Afrika-deskundige Axel Buyse. Afzijdig blijven in het bloedige conflict noemt hij hypocriet. 'Belgie en Frankrijk hebben gereageerd op het verzoek van de Rwandese regering om tussenbeide te komen. Belgie heeft ook het regeringsleger van munitie voorzien. Men steunt het huidige regime in feite al.'

Buyse, een internationale autoriteit op zijn vakgebied, laat zich tamelijk positief uit over de Rwandese regering van president Juvenal Habyarimana. Het regime heeft volgens hem een redelijke staat van dienst op het gebied van mensenrechten en dat is ook de indruk van Westerse diplomaten. Van een systematische discriminatie van de ene bevolkingsgroep tegenover de andere was de laatste decennia steeds minder sprake.

Integendeel, met name onder jongeren vervaagde de aloude tegenstelling tussen Hutu's en Tutsi's. De infrastructuur van het land staat in vergelijking met die van de buurlanden op een hoog peil. Buyse: 'Er is geen land in zwart Afrika waar het ontwikkelingsgeld zo efficient wordt beheerd. Rwanda is wat de infrastructuur betreft een paradijs vergeleken met landen als Tanzania en Zaire'.

Dat de rebellen uit zouden zijn op een stammenoorlog, zoals de regering-Habyarimana zegt, is volgens Buyse een te simpele voorstelling van zaken. Immers, onder de opstandelingen bevinden zich ook Hutu's. Een deel van hen heeft alle reden om de president af te willen zetten: in zijn poging de corruptie in Rwanda aan banden te leggen zijn nogal wat Hutu's uit het centrum van de macht verdwenen. 'Recentelijk nog Aloys Nsekalije, die buitenlandse zaken beheerde. Hij was zo ongeveer de belichaming geworden van de corruptie', aldus Buyse.

De Belgische regering heeft haar verontrusting uitgesproken over de aanwezigheid van een Zairees bataljon van 500 manschappen in Rwanda. Het bataljon staat onder leiding van een Zairese militair die in mei van dit jaar betrokken is geweest bij moordpartijen op de campus van de universiteit in Lubumbashi, waarbij tientallen studenten het leven hebben verloren. Het bloedbad leidde tot een verkoeling in de betrekkingen tussen Belgie en Zaire.

Buyse: 'Zaire is altijd al de grote broer van Rwanda en het buurland Burundi geweest. De aanwezigheid van dit bataljon zou ertoe kunnen leiden dat Rwanda onder protectoraat van Zaire komt, met alle rampzalige gevolgen van dien'.

Het grootste probleem waarmee Rwanda kampt is de overbevolking. Met ruim zeven miljoen inwoners heeft Rwanda de hoogste bevolkingsdichtheid van Afrika. Een Rwandese vrouw krijgt gemiddeld acht kinderen. De levensverwachting ligt om de 49 jaar. In februari werd het land getroffen door een hongersnood. De oogsten waren mislukt doordat de dichtbevolkte heuvels te intensief waren bewerkt.

Voorts is er het vluchtelingenprobleem. Een groot aantal Rwandezen is de afgelopen decennia het land ontvlucht, deels om economische, deels om politieke redenen. De politieke vluchtelingenstroom kwam in de jaren vijftig en zestig op gang toen door conflicten en opstanden na de Hutu-massamoorden honderdduizenden leden van de Tutsi-minderheid naar Oeganda, Burundi, Tanzania en Zaire werden verdreven. Alleen al in Oeganda leven meer dan 80.000 Rwandese Tutsi's.

Het zijn de zonen en dochters van deze generatie politieke vluchtelingen die nu in opstand zijn gekomen tegen de president en zijn regering, die voornamelijk bestaat uit leden van de Hutu-stam en waarin de paar Tutsi-ministers onbelangrijke posten bezetten.

Buyse gaat er van uit dat de rebellen onder aanvoering van Fred Rwigyema, die vorig jaar een hoge post in het Oegandese leger moest opgeven wegens corruptie, worden teruggedreven naar Oeganda, waarna Rwanda met de buurlanden om de tafel gaat zitten om te praten over een blijvende oplossing voor het vluchtelingenprobleem. 'Dat kan op twee manieren. Rwanda kan een open-deurpolitiek voeren en toestaan dat vluchtelingen hun familie mogen komen bezoeken, maar het moet ook met de buurlanden afspreken dat die de vluchtelingen definitief opnemen, ze hebben in Rwanda geen kans op een fatsoenlijke toekomst.'

Wanneer de opstandelingen niet worden verdreven en onderhandelingen uitblijven, voorziet Buyse moord en doodslag op grote schaal. De oude stammentegenstellingen zouden dan alsnog kunnen opspelen. 'Dat kunnen we niet toestaan. Het kan niet zo zijn dat de Fransen en de Belgen de eigen landgenoten zo snel mogelijk op het vliegtuig zetten om daarna de Rwandezen elkaar te laten afslachten. De Franse en Belgische troepen moeten een volkerenmoord beletten. Zo niet, dan liggen Cambodjaanse toestanden in het verschiet.'

    • Anneke Visser