Het genie Dali kwam niet

Een persoonlijke, autobiografische documentaire over iemands bewondering voor een grote geest, dat is een moeilijke, maar niet onmogelijke opgave. Onder bepaalde omstandigheden kan men dan ook billijken dat de maker, in dit geval Bob Visser, flakkerende fragmenten uit super-8-filmpjes over zijn eigen jeugd in Puttershoek inlast, bij voorbeeld om het verschil aan te tonen tussen de Nederlandse micro-kosmos en de grote buitenwereld.

Maar dan is een absolute voorwaarde dat het object van zijn bewondering, Salvador Dali, minstens even veel aandacht krijgt. Je zou diens genialiteit bij voorbeeld kunnen beargumenteren, door archiefopnamen, interviews, een ruime hoeveelheid reprodukties van zijn werk, citaten uit zijn vele teksten, analyses door kunstkenners en kunstvrienden, desnoods louter door een persoonlijke formulering van de redenen waarom Dali de maker van de film zo bijzonder aanspreekt.

Al deze voor de hand liggende bouwstenen voor een film over Dali zijn in Vissers The Last Genius A Film about Salvador Dali and Me zo goed als afwezig. Aan het begin van de film wacht de filmploeg Dali op voor de ingang van zijn Parijse hotel. 'Hij komt eraan', zo roepen ze nog tegen elkaar, maar Dali negeert de toenaderingspogingen van Visser categorisch en zijn vrouw Gala houdt haar handtas voor de camera. Aan het slot van de film wordt deze scene, een magistrale mislukking, integraal herhaald, en lijkt zo wel de raison d'etre van de film te zijn.

De rest is misschien ironisch bedoeld, maar ik vrees van niet. Het is een lange variant op het gesprek met de Moskouse taxichauffeur van de tv-verslaggever die Gorbatsjov moest portretteren. Aan het woord komen onder meer de ex-gemeentesecretaris van Dali's woonplaats Cadaques en vele andere cafebezoekers aldaar, enkele verkopers van Dali-vervalsingen, twee popzangeressen die ooit voor hem poseerden, en een als expert aangeroepen hotelportier en ober, die de authenticiteit van door Dali gesigneerde grafiek in twijfel trekken. Wie Dali was, wat hem tot een genie, 'het laatste genie' zelfs, bestempelde en waarom Bob Visser er een film over wilde maken, dat blijft duister.