De geheime legioenen

TERWIJL DUITSLAND een wordt, sterven de tentakels af waarmee de twee Duitslanden elkaar tot het verval van de laatste symbolen van de Koude Oorlog omstrengeld hielden. Vrijwel dagelijks worden arrestaties gemeld van spionnen en dubbelspionnen, die doorgedrongen waren tot in de binnenkamers van de macht. De ene onthulling leidt tot de andere. Zoals in 1974 de ontdekking van de Oostduitse spion Gunter Guillaume in de onmiddellijke omgeving van Willy Brandt een einde maakte aan diens kanselierschap, zo blijkt de 47-jarige Gabrielle Gast haar Oostduitse superieuren op de hoogte te hebben gehouden van alles wat op het bureau van Helmut Kohl terecht kwam. Zij was actief totdat de eerste vrije verkiezingen in de DDR in maart een einde maakten aan het bewind van de laatste communist, Hans Modrow.

Een publieke afrekening met het 'rijk van de duisternis' zou de moeite waard zijn. Nu al kunnen we vaststellen dat de reusachtige inspanningen van het door KGB en GROe gecontroleerde netwerk van kleine profiteurs als de onlangs ontmaskerde Karl Kuron en tot de verbeelding sprekende grootmeesters als Kim Philby de socialistische revolutie niet voor de ondergang hebben kunnen behoeden. Dit rijk waar kinderen hun ouders aanbrachten en het eerste begin van vrije meningsvorming een loopbaan in de knop kon kraken, die samenleving, tot in haar bindweefsel zo verziekt dat onbesmette politici zeldzaam waren geworden als het pandabeertje, bleek ten dode opgeschreven. Achteraf bekeken moeten de aanvoerders van de geheime legioenen dat al veel langer hebben geweten. De sluipende ondergang was immers tegelijkertijd de legitimatie van hun woelwerk.

DE KANS OP opening van zaken is misschien groter dan 45 jaar geleden. Het inlichtingenkapitaal van de nazi-diensten, met voorop de professionele Organisation Gehlen, werd destijds gretig geconfisqueerd door de verschillende geallieerden. Waar konden de overwinnaars meer feitenmateriaal over elkaar achterhalen dan in de databanken van het verslagen Derde rijk en bij de agenten die deze banken jarenlang hadden gevoed? Maar op de beurs waar geheimen werden verhandeld is het stil geworden. Een samenleving op de economische nullijn heeft op die beurs niets meer te brengen en niets meer te halen.

De rentabiliteit van spionage en contraspionage is laag, zoals langzamerhand tot autoriteiten en publiek moet zijn doorgedrongen. De affaire-Guillaume heeft de affaire-Graf niet voorkomen. De Amerikanen hebben zich jarenlang van de wijs laten brengen door de onbetrouwbare statistieken uit het Sovjet-kamp. De relatie tussen spionage en wapenwedloop zou beslist verder moeten worden onderzocht. De geheime legioenen van de Koude Oorlog mogen niet aan de vergetelheid worden prijsgegeven. Al was het maar om van hun ervaringen wijzer te worden.