Zelfhulpgroep

MET DE ZELFVERZEKERDHEID van iemand wiens partij al jaren aan de macht is constateerde PvdA-fractievoorzitter Woltgens gisteren tijdens de eerste dag van de Algemene politieke beschouwingen dat er 'geen alternatief' is voor het voorgestelde beleid. En daar lijkt het inderdaad wel op als de bijdragen van de fractievoorzitters in eerste termijn in aanmerking worden genomen. De wensen van de beide regeringsfracties spitsten zich vooral toe op de jaren na 1991. Maar de begroting van 1991, de eerste van het kabinet Lubbers-Kok, kan de Kamer bijna ongeschonden passeren. Ook de oppositie kwam niet met het alternatief. Opvallend was dat oppositieleider Bolkestein pas met elementen, maar in het geheel niet uitgewerkte punten kwam nadat hij daartoe herhaaldelijk was uitgedaagd door Woltgens.

Waar er weinig zaken te doen waren hield de politiek zich gisteren dan ook voornamelijk bezig met zichzelf. En zo hield het debat in de Kamer zo nu en dan het midden tussen een symposium en een zelfhulpgroep. CDA-fractieleider Brinkman had het, als vervolg op zijn bijdrage van deze zomer in het blad Christen-democratische Verkenningen, nog eens over de Haagse pretenties. En opnieuw vroeg hij zich af of het 'Haagse loket nu zoveel sneller doeltreffender en rechtvaardiger' is dan degenen die 'in vrije tijd of uit hoofde van hun beroep de voorzienigen rechtstreeks schragen'.

Daartegenover stond de analyse van zijn PvdA-collega Woltgens die vond dat de geloofwaardigheid van de overheid in het geding komt waar 'kerntaken' van die overheid versloffen en het rechtsgevoel te kort wordt gedaan. Niet minder overheid dus, waar Brinkmans pleidooi op neerkomt, maar een betere overheid waarin weer duidelijk het primaat van de politiek tot uitdrukking komt.

HET GAAT, zoals D66-fractieleider Van Mierlo gisteren in zijn analyse stelde, om de vraag van wie de politiek dan eigenlijk wel is. De politiek wordt nu geidentificeerd met een machteloze overheid, die wel veel regels stelt maar waarbij de handhaafbaarheid van die regels een steeds groter probleem wordt. Vroeger zat daar de zuilenstructuur nog als iets herkenbaars tussen, maar die zuilen zijn inmiddels verdwenen.

Er is zodoende sprake van een vacuum en wie zal dat opvullen? Het maatschappelijk middenveld zoals Brinkman keer op keer bepleit of de politiek. De voorbodes van die discussie dienden zich vorige week reeds aan toen zowel van PvdA- als van VVD-zijde het gewicht van de SER-adviezen ter discussie werd gesteld. Tot nu toe belet de ideologische tegenstelling CDA en PvdA niet om met elkaar te regeren. Maar hoelang nog? De macht van de overheid erodeert. Daar zal de politiek een antwoord op moeten hebben. De burgers aanspreken op hun verantwoordelijkheden zoals CDA en PvdA beide doen is een. Maar dat werkt slechts ten dele zolang die burger niet weet wie die overheid nu eigenlijk is: Den Haag of het maatschappelijke middenveld. En wie burger, middenveld en Den Haag waarvoor verantwoordelijk mag worden gesteld.